"ƏDV geri al" layihəsi çərçivəsində fiziki şəxslər pərakəndə ticarət və iaşə obyektlərindən aldıqları mallara, tibbi xidmətlərə, teatr-kino-muzey biletlərinə, 2026-cı ilin yanvarından isə bərbərxana, gözəllik salonu və kosmetoloji mərkəz xidmətlərinə görə ödədikləri ƏDV-nin bir hissəsini geri alır: nağdsız ödənişdə ƏDV-nin 17,5 faizi, nağd ödənişdə 5 faizi (Vergi Məcəlləsi, maddə 165.5). Mədəniyyət xidmətlərində nağdsız ödənişin ƏDV-sinin 50 faizi, tikinti şirkətindən nağdsız alınmış mənzildə isə ƏDV-nin 30 faizi qaytarılır. Çek edvgerial.az portalında və ya bank tətbiqində 90 gün ərzində əlavə olunmalı, vəsait çek tarixindən 30 gün sonra virtual pul qabına köçürülür.
"ƏDV geri al" nədir və kimlərə aiddir?
"ƏDV geri al" Dövlət Vergi Xidmətinin (DVX) 2020-ci ilin mayından tətbiq etdiyi layihədir. Məqsəd nağdsız ödənişləri stimullaşdırmaq və satış dövriyyəsini şəffaflaşdırmaqdır. Hüquqi əsas Vergi Məcəlləsinin 165.5-ci (mal və xidmətlər) və 165.6-cı (yaşayış və qeyri-yaşayış sahələri) maddələridir. Layihədən yalnız fiziki şəxslər (istehlakçılar) faydalana bilər; hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar öz fəaliyyətləri üçün etdikləri alışlara görə bu mexanizmdən istifadə edə bilmirlər.
Qaytarılma üçün üç şərt eyni vaxtda ödənilməlidir: satıcı ƏDV ödəyicisi olmalıdır, alınan mal və ya xidmət ƏDV-yə cəlb edilməlidir və satış yeni nəsil onlayn nəzarət-kassa aparatı (NKA) ilə rəsmiləşdirilməlidir. Kassa çeki olmadan, yalnız POS-terminal qəbzi ilə ƏDV qaytarılmır. DVX-nin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar–avqust aylarında istehlakçılara səlahiyyətli banklar vasitəsilə 139,8 milyon manat ƏDV geri qaytarılıb; layihənin başlanğıcından 2024-cü ilin ortasına qədər isə bu məbləğ 603,7 milyon manatı ötmüşdü.
Hansı alışlarda ƏDV qaytarılır – faizlər
Qaytarılan məbləğ alışın ümumi qiymətinin yox, çekdə göstərilən ƏDV məbləğinin faizidir. Azərbaycanda ƏDV dərəcəsi 18 faizdir, yəni 118 manatlıq alışda ƏDV 18 manatdır; kartla ödənişdə 18 × 17,5% = 3,15 manat geri qayıdır. Cari dərəcələr belədir:
| Alış və ya xidmət növü | Nağdsız ödəniş | Nağd ödəniş |
|---|---|---|
| Pərakəndə ticarət və iaşə obyektlərindən alınmış mallar | ƏDV-nin 17,5%-i | ƏDV-nin 5%-i |
| Tibb müəssisələri və özəl tibbi praktika ilə məşğul olan həkimlərin xidmətləri | 17,5% | 5% |
| Bərbərxana, gözəllik salonu və kosmetoloji mərkəz xidmətləri (1 yanvar 2026-dan) | 17,5% | 5% |
| Teatr tamaşası, film nümayişi, muzey ziyarəti, simfonik orkestr konserti | 50% | qaytarılmır |
| İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə hotellərdə gecələmə (maddə 228) | 30% | 5% |
| Tikinti şirkətindən alınmış yaşayış və qeyri-yaşayış sahəsi (maddə 165.6) | 30% | qaytarılmır |
Dərəcələr 2023-cü ildən qüvvədədir: əvvəl nağdsız 15%, nağd 10% idi, 9 dekabr 2022-ci il tarixli qanunla nağdsız ödənişin payı 17,5%-ə qaldırılıb, nağd ödənişin payı 5%-ə endirilib. Mədəniyyət xidmətləri 2025-ci ilin yanvarından, bərbərxana və gözəllik salonları isə 9 dekabr 2025-ci il tarixli qanunla 2026-cı ilin yanvarından siyahıya daxil edilib.
Hansı alışlarda ƏDV qaytarılmır?
- Neft və qaz məhsulları (yanacaqdoldurma məntəqələri), avtomobillər, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları.
- ƏDV-dən azad olan mallar və xidmətlər, o cümlədən sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan satıcıların çekləri.
- Bonus, hədiyyə kartı və kuponla ödənilmiş alışlar, habelə ödəniş növü "avans" olan çeklər.
- Təhsil xidmətləri – məktəb, universitet və kurs ödənişləri hazırda Vergi Məcəlləsinin 165.5-ci maddəsində yoxdur, bu sahədə ƏDV qaytarılmır.
edvgerial.az portalında qeydiyyat
Qeydiyyat üçün şəxsiyyət vəsiqəsindəki FİN kodu, doğum tarixi və mobil nömrə kifayətdir; bank hesabı və ya kart nömrəsi qeydiyyat mərhələsində tələb olunmur. Qeydiyyatdan sonra şəxsi elektron kabinet və virtual pul qabı yaradılır. Şifrə unudulduqda FİN və qeydiyyatdan keçmiş nömrəyə gələn birdəfəlik SMS kodu ilə bərpa edilir. Portal DVX-nin rəsmi resursudur, ona görə yalnız edvgerial.az ünvanından istifadə edin və şəxsi məlumatlarınızı oxşar adlı saytlara daxil etməyin.
Portalla yanaşı, Kapital Bankın "BirBank" və Azərbaycan Beynəlxalq Bankının "ABB mobile" tətbiqlərində də çek əlavə etmək mümkündür. Tətbiqin portalda qeydiyyatdan keçmiş mobil nömrə ilə eyni nömrədə quraşdırılması vacibdir, əks halda çeklər kabinetə düşmür.
Çek necə əlavə olunur: QR kod və fiskal ID
- Alış zamanı kassirdən onlayn NKA çeki tələb edin. Çekin aşağısında QR kod və 12 simvollu fiskal ID olmalıdır.
- Kartla ödəyirsinizsə və POS-terminal kassa ilə inteqrasiya olunmayıbsa, POS qəbzini də saxlayın – ödəniş növü çekdə "nağdsız" kimi görünməlidir.
- edvgerial.az kabinetində "Çek əlavə et" bölməsinə fiskal ID-ni daxil edin və ya BirBank / ABB mobile tətbiqində çekin QR kodunu skan edin.
- Sistem çeki DVX bazası ilə tutuşdurur; təsdiqlənən çek dərhal "Gözləmə" statusu ilə kabinetdə görünür.
- Çek tarixindən 30 gün keçdikdən sonra status "Qaytarılan" olur və məbləğ virtual pul qabına köçürülür.
Çek, kassa çeki vurulan tarixdən ən geci 90 gün ərzində sistemə daxil edilməlidir; bu müddət keçmiş çeklər qəbul olunmur. Rəsmi minimum alış məbləği yoxdur – hesablanan qaytarma 0,01 manatdan az olduqda ödəniş sadəcə texniki olaraq həyata keçirilmir.
Pul nə vaxt və hara köçür?
Vəsait çek tarixindən 30 gün sonra edvgerial.az-dakı virtual pul qabına daxil olur. Tərəfdaş banklar (Kapital Bank və ABB) qaytarma üçün komissiya tutmur. Pul qabındakı məbləği kommunal, mobil, internet və TV ödənişlərinə, cərimə və sığorta ödənişlərinə yönəltmək, yaxud ölkədaxili bank kartına köçürmək olar; kartına köçürmədə bankın tarifi tətbiq oluna bilər. Qaytarma 30 gündən sonra da görünmürsə, tərəfdaş bankların 012 196 və ya 937 qaynar xətlərinə müraciət edin.
Mənzil alışında ƏDV-nin 30 faizinin qaytarılması
Vergi Məcəlləsinin 165.6-cı maddəsinə və Prezidentin 25 may 2022-ci il tarixli fərmanı ilə təsdiqlənmiş Qaydalara əsasən, bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxsdən nağdsız alınmış yaşayış və qeyri-yaşayış sahəsinə görə ödənilmiş ƏDV-nin 30 faizi fiziki şəxsə qaytarılır. Şərtlər:
- Satıcı tikinti şirkəti alıcıya elektron qaimə-faktura verir; alıcı onu portalda təsdiqləyir.
- Ödəniş Hökumət Ödəniş Portalı ("Kommunal ödənişlər" – "Yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin alınmasına görə ödənişlər") və ya bank vasitəsilə, FİN və qaimə nömrəsi göstərilməklə edilir; əsas məbləğ satıcının hesabına, ƏDV hissəsi ƏDV depozit hesabına gedir.
- Müraciət tam ödənişdən sonra 90 gün ərzində new.e-taxes.gov.az portalındakı elektron kabinetdən verilir; məbləğ 30 iş günü ərzində səlahiyyətli bank vasitəsilə ödənilir.
- Limit: eyni binadan alınmış yaşayış sahəsinin 500 kvadratmetrə qədər və qeyri-yaşayış sahəsinin 500 kvadratmetrə qədər hissəsinə düşən ƏDV.
- Qayda 2020-ci ilin yanvarından sonra alınmış sahələrə də şamil edilir. İpoteka krediti ilə ödəniş də bank vasitəsilə nağdsız sayılır, lakin qaimənin və ödənişin rəsmiləşdirilməsini tikinti şirkəti və bankla əvvəlcədən dəqiqləşdirin.
Nümunə: 300 000 manatlıq mənzildə ƏDV 45 762 manatdır; 30 faizi, yəni təxminən 13 700 manat alıcıya qaytarılır.
"Tax Free" – turistlər üçün fərq
"ƏDV geri al" Azərbaycan rezidentləri üçündür. Əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər üçün ayrıca "Tax Free" sistemi işləyir: bir elektron vergi hesab-fakturası üzrə ƏDV daxil ən azı 300 manatlıq şəxsi istifadə üçün alınmış mal 90 gün ərzində ölkədən çıxarılmalı, hava limanında gömrük tərəfindən təsdiqlənməli və ƏDV (operator xidmət haqqı çıxılmaqla) bank vasitəsilə qaytarılmalıdır. 2025-ci ilin yanvarından əcnəbilərə nağdsız ödənilmiş tibbi xidmətlərə görə də ƏDV tam məbləğdə qaytarılır. DVX-nin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar–avqust aylarında "Tax Free" üzrə 6,2 milyon manat qaytarılıb.
Ən çox verilən səhvlər
- "Çek tapılmadı" xətası. Fiskal ID səhv yazılıb və ya kassa cihazı oflayn rejimdə olduğu üçün məlumat bazaya hələ ötürülməyib (7 günə qədər). Çeki e-kassa.gov.az saytında "Çeki yoxla" bölməsində yoxlayın və bir neçə gün sonra yenidən əlavə edin.
- 90 günün ötürülməsi. Çekləri toplayıb sonra əlavə edənlər müddəti keçirir. Çeki alış günü skan edin.
- Satıcı ƏDV ödəyicisi deyil. Kiçik mağaza və kafelərin çoxu sadələşdirilmiş vergi ödəyicisidir; onların çekində ƏDV sətri olmur və qaytarma mümkün deyil.
- Tətbiq başqa nömrədə. BirBank və ya ABB mobile portalda qeydiyyatdan keçən nömrədə deyilsə, skan edilən çeklər kabinetə düşmür.
- Qeyri-müəyyən mal adı. Çekdə "Satış" və ya "Sərbəst satış" kimi ümumi adlar, kod və ölçü vahidinin olmaması, xüsusilə 2000 manatdan yuxarı çeklərdə, imtina səbəbidir.
- Qaytarılan mal. Mal geri qaytarılıbsa və ya çek ləğv edilibsə, status "Ləğv olunan" olur və məbləğ pul qabından silinir.
Tez-tez verilən suallar
ƏDV-nin neçə faizi qaytarılır?
Nağdsız ödənişdə ödənilmiş ƏDV-nin 17,5 faizi, nağd ödənişdə 5 faizi. Teatr, kino, muzey və simfonik konsertlərdə nağdsız ödənişin ƏDV-sinin 50 faizi, tikinti şirkətindən nağdsız alınmış mənzildə 30 faizi qaytarılır.
Çeki neçə gün ərzində əlavə etmək olar?
Kassa çeki tarixindən 90 gün ərzində. Bu müddətdən sonra çek qəbul edilmir.
Pul nə vaxt gəlir?
Çek tarixindən 30 gün sonra məbləğ edvgerial.az-dakı virtual pul qabına köçürülür; oradan ölkədaxili bank kartına çıxarmaq və ya kommunal ödənişlərə yönəltmək olar.
Minimum alış məbləği varmı?
Yoxdur. Yalnız hesablanan qaytarma 0,01 manatdan az olduqda ödəniş edilmir. Əcnəbilər üçün "Tax Free" sistemində isə hesab-faktura ən azı 300 manat olmalıdır.
Yanacaq, dərman və təhsil haqqında ƏDV qaytarılırmı?
Yanacaq, avtomobil, alkoqol və tütün üzrə qaytarılmır. Aptekdə ƏDV-yə cəlb olunan dərmanlar pərakəndə mal kimi qaytarılır; tibb müəssisəsinin xidmətləri də əhatə olunur. Təhsil xidmətləri siyahıda yoxdur.
Mənzil üçün müraciət harada edilir?
Tam ödənişdən sonra 90 gün ərzində new.e-taxes.gov.az elektron kabinetindən, tikinti şirkətinin verdiyi elektron qaimə-faktura və ödəniş sənədləri ilə. Məbləğ 30 iş günü ərzində ödənilir.
Mənbə: Dövlət Vergi Xidməti – ƏDV-nin qaytarılması qaydası, Vergi Məcəlləsi (maddə 165.5, 165.6, 228), DVX – yaşayış sahələri üzrə ƏDV-nin qaytarılması, DVX – layihənin əhatə dairəsi genişləndirilir, DVX – 2026 yanvar–avqust nəticələri
Şərhlər