Azərbaycanlı tələbələr üçün xaricdə tam təqaüdlü təhsilin əsas yolları bunlardır: Avropa İttifaqının Erasmus Mundus birgə magistr proqramları (müraciət adətən oktyabr–yanvar), Almaniyanın DAAD təqaüdləri (magistr üçün ayda təxminən 992 avro), Britaniyanın Chevening proqramı (1 illik magistr, müraciət avqust–oktyabr), ABŞ-ın Fulbright proqramı, Türkiyə Bursları (yanvar–fevral), Macarıstanın Stipendium Hungaricum proqramı (Azərbaycan kvotası ilə, dekabr–yanvar), Çin hökumət təqaüdü, İtaliya, Fransa və Polşa dövlət təqaüdləri, həmçinin Azərbaycanın öz 2022–2028-ci illər Dövlət Proqramı (ildə 500 nəfərədək kvota, müraciət adətən aprel–iyun). Əksər proqramlar ingilis dili üzrə IELTS 6.0–6.5 və ya ekvivalent sertifikat tələb edir.
Əsas təqaüd proqramları: müqayisə cədvəli
Tarixlər hər il bir qədər dəyişir, ona görə də cədvəldə "adətən" ifadəsi ilə təxmini pəncərə verilir; dəqiq son tarixi həmişə rəsmi saytdan yoxlayın.
| Proqram | Ölkə və səviyyə | Nəyi əhatə edir | Dil tələbi | Son tarix (adətən) | Rəsmi sayt |
|---|---|---|---|---|---|
| Erasmus Mundus Joint Masters | Aİ, magistr (1–2 il) | Təhsil haqqı, aylıq təqaüd, yol, viza, sığorta | Proqrama görə, adətən IELTS 6.5 | Oktyabr–yanvar | erasmus-plus.ec.europa.eu |
| DAAD | Almaniya, magistr və doktorantura | Aylıq ~992 avro (magistr), ~1300 avro (doktorantura), sığorta, yol | IELTS 6.0 / TOEFL 80 və ya alman B2 | Oktyabr–noyabr (proqrama görə) | daad.de |
| Chevening | Britaniya, 1 illik magistr | Təhsil haqqı, aylıq təqaüd, bilet, viza | Müraciətdə test tələb olunmur; universitet IELTS 6.5+ istəyir | Avqust–oktyabr | chevening.org |
| Fulbright | ABŞ, magistr və tədqiqat | Təhsil haqqı, yaşayış, bilet, sığorta | TOEFL iBT / IELTS (yüksək bal) | Yaz–yay (səfirlik elan edir) | az.usembassy.gov |
| Türkiyə Bursları | Türkiyə, bakalavr, magistr, doktorantura | Təhsil haqqı, aylıq təqaüd, yataqxana, bilet, sığorta, türk dili kursu | Türk dili kursu daxildir; ingilis proqramları üçün sertifikat | Yanvar–fevral | turkiyeburslari.gov.tr |
| Stipendium Hungaricum | Macarıstan, bakalavr, magistr, PhD | Təhsil haqqı, aylıq təqaüd, yataqxana/yaşayış dəstəyi, sığorta | Proqrama görə ingilis B2; giriş imtahanı | Noyabr–yanvar (AZ tərəfi dekabr) | stipendiumhungaricum.hu |
| Çin hökumət təqaüdü (CSC) | Çin, bakalavr, magistr, PhD | Təhsil haqqı, yataqxana, aylıq 2500–3500 yuan | Çin dili kursu və ya ingilisdilli proqram | Dekabr–aprel | campuschina.org |
| İtaliya hökuməti (MAECI) | İtaliya, magistr, PhD, AFAM | İldə 10 800 avroyadək təqaüd (9 ay), təhsil haqqı azadlığı | İtalyan və ya ingilis B2 | Mart–aprel | studyinitaly.esteri.it |
| Fransa – Eiffel | Fransa, magistr və PhD | Aylıq təqaüd, yol, sığorta (universitet namizəd göstərir) | Fransız və ya ingilis (proqrama görə) | Yanvarın əvvəli (universitetə payızda) | campusfrance.org |
| Polşa – NAWA Banach | Polşa, magistr | Aylıq 2500 zlotı, təhsil haqqı azadlığı, hazırlıq kursu | İngilis B2 və ya polyak B1/B2 | Mart–may | nawa.gov.pl |
| Azərbaycan Dövlət Proqramı | Nüfuzlu xarici universitetlər, bakalavr, magistr, PhD | Təhsil haqqı və yaşayış xərcləri | Universitetin tələbi; PhD üçün C1 | Aprel–iyun | edu.gov.az |
Erasmus Mundus: Avropada tam təqaüdlü magistratura
Erasmus Mundus Joint Masters ən azı iki Avropa universitetinin birgə apardığı 60–120 ECTS kreditlik magistr proqramlarıdır: tələbə hər semestri fərqli ölkədə oxuyur və birgə və ya ikili diplom alır. Tam təqaüd iştirak haqqını, yol və viza xərclərini və aylıq yaşayış təqaüdünü əhatə edir; bakalavr diplomu olan və ya son kursda oxuyan hər kəs müraciət edə bilər.
Müraciət Erasmus+ saytına deyil, birbaşa seçdiyiniz proqramın konsorsiumuna edilir; proqramların siyahısı Avropa Komissiyasının Erasmus Mundus kataloqundadır. Qəbul pəncərəsi adətən oktyabrdan yanvaradək açıq olur, nəticələr isə mart–apreldə elan edilir. Dil tələbini hər konsorsium özü müəyyən edir – əksər hallarda IELTS 6.5 (bəzi proqramlarda 6.0) və ya TOEFL iBT 90 civarı.
DAAD, Chevening və Fulbright
DAAD (Almaniya)
DAAD bütün ixtisaslar üzrə magistr təqaüdləri, EPOS proqramları və doktorantura qrantları verir. Təqaüd magistr üçün ayda təxminən 992 avro, doktorantlar üçün təxminən 1300 avro, üstəgəl tibbi sığorta, yol xərci və zəruri hallarda alman dili kursu. Bakalavr diplomunun son 6 il ərzində alınması, EPOS üçün isə ən azı 2 il iş təcrübəsi tələb olunur. Dil: ingilisdilli proqramlar üçün IELTS 6.0 / TOEFL iBT 80, almandilli proqramlar üçün B2 (TestDaF, DSH). Son tarixlər proqrama görə dəyişir – ümumi magistr təqaüdləri üçün adətən oktyabrın sonu, EPOS üçün avqust–noyabr. Müraciət portal.daad.de üzərindən edilir.
Chevening (Böyük Britaniya)
Britaniya hökumətinin proqramı Birləşmiş Krallıqda istənilən universitetdə 1 illik magistr təhsilini tam maliyyələşdirir: təhsil haqqı, aylıq yaşayış təqaüdü, gediş-gəliş bileti, viza haqqı. Tələblər: bakalavr diplomu, ən azı 2 il (2800 saat) iş təcrübəsi, təhsildən sonra ən azı 2 il Azərbaycana qayıtmaq öhdəliyi. Müraciət mərhələsində ingilis dili sertifikatı istənmir, lakin universitet qəbulu üçün adətən IELTS 6.5–7.0 lazımdır. Təqvim sabitdir: müraciət avqustda açılır, oktyabrda bağlanır, müsahibələr mart–aprel, nəticələr iyunda elan edilir, təhsil sentyabrda başlayır.
Fulbright (ABŞ)
Fulbright Foreign Student Program magistr təhsili və ya tədqiqat üçün ABŞ universitetlərində tam maliyyə (təhsil haqqı, yaşayış, sığorta, bilet) təmin edir. Azərbaycanda proqram ABŞ səfirliyi vasitəsilə həyata keçirilir, yerləşdirmə isə IIE təşkilatı tərəfindən aparılır. TOEFL iBT və ya IELTS, əksər ixtisaslar üçün GRE tələb olunur. Müraciət pəncərəsi hər il səfirliyin saytında elan edilir və adətən yaz–yay aylarına düşür; təhsil növbəti ilin avqustunda başlayır.
Türkiyə Bursları, Stipendium Hungaricum və Çin təqaüdü
Türkiyə Bursları
Türkiyə Respublikasının tam təqaüdü bakalavr, magistr və doktorantura səviyyələrini əhatə edir: təhsil haqqı, aylıq təqaüd, dövlət yataqxanası, tibbi sığorta, bir dəfəlik bilet və 1 illik türk dili hazırlıq kursu. Minimum uğur göstəricisi adətən bakalavr üçün 70 faiz, magistr və doktorantura üçün 75 faiz, tibb ixtisasları üçün 90 faizdir; yaş həddi bakalavr üçün 21, magistr üçün 30, doktorantura üçün 35-dən aşağı olmalıdır. Qəbul pəncərəsi adətən yanvar–fevral aylarına düşür (2026-da 10 yanvar – 20 fevral). Müraciət turkiyeburslari.gov.tr portalında pulsuzdur.
Stipendium Hungaricum (Macarıstan)
Macarıstan hökuməti ilə Azərbaycan Elm və Təhsil Nazirliyi arasındakı razılaşma əsasında azərbaycanlı tələbələr üçün ayrıca kvota var: 2026/2027 tədris ili üçün 104 nəfər (11 bakalavr, 80 magistr, 13 doktorant) seçilib. Təqaüd təhsil haqqını tam ödəyir, aylıq təqaüd, yataqxana və ya yaşayış dəstəyi və tibbi sığorta verir. Müraciət eyni vaxtda iki yerə edilir: apply.stipendiumhungaricum.hu portalına (son tarix adətən yanvarın ortası) və Azərbaycan tərəfinin elektron sisteminə (2026/27 üçün son tarix 22 dekabr 2025-ci il idi). Bakalavr və magistr tələbələri üçün 2 semestr macar dili kursu məcburidir.
Çin hökumət təqaüdü
Çin Təqaüd Şurasının (CSC) təqaüdü təhsil haqqını, yataqxananı və aylıq təqaüdü (bakalavr 2500, magistr 3000, doktorantura 3500 yuan) əhatə edir. Azərbaycanlılar üçün iki yol var: Elm və Təhsil Nazirliyinin Çin Təhsil Nazirliyi ilə ikitərəfli proqramı (sənəd qəbulu adətən dekabrda bağlanır, nəticələr iyul–avqustda) və birbaşa universitetə "B tipi" müraciət (dekabr–aprel). Yaş həddi: bakalavr 25, magistr 35, doktorantura 40.
İtaliya, Fransa və Polşa dövlət təqaüdləri
- İtaliya (MAECI) – Xarici İşlər Nazirliyinin təqaüdü magistr (Laurea Magistrale), doktorantura, AFAM (incəsənət, musiqi) və tədqiqat proqramları üçün verilir; 2026/27 çağırışında illik 10 800 avroyadək (9 ay) təqaüd nəzərdə tutulub. Magistr üçün yaş həddi 28, dil italyan və ya ingilis B2; son tarix adətən mart–aprel.
- Fransa (Eiffel) – Campus France-ın mükəmməllik proqramı magistr (29 yaşadək) və doktorantura (35 yaşadək) üçün aylıq təqaüd, yol və sığorta verir. Namizədi yalnız fransız universiteti göstərir, ona görə payızda universitetə müraciət edib Eiffel namizədliyini istəyin; son tarix adətən yanvarın əvvəli.
- Polşa (NAWA Banach) – Şərq Tərəfdaşlığı ölkələrinin (Azərbaycan daxil) vətəndaşları üçün magistr proqramı: aylıq 2500 zlotı, təhsil haqqından azadlıq, istəyə görə 1 illik polyak dili kursu. Dil: ingilis B2 və ya polyak B1/B2; son tarix adətən mart–may.
Azərbaycan Dövlət Proqramı 2022–2028
"Gənclərin xarici ölkələrin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində təhsil almalarına dair 2022–2028-ci illər üçün Dövlət Proqramı" Prezidentin 28 fevral 2022-ci il tarixli sərəncamı ilə təsdiq edilmiş, 12 avqust 2024-cü ildə isə 2028-ci ilədək uzadılmış və doktorantura səviyyəsi əlavə edilmişdir. İllik kvota 500 nəfərdir (bakalavr ən çox 25 faiz, doktorantura ən çox 20 faiz). Proqramı Elm və Təhsil Nazirliyi icra edir; təhsil haqqı və yaşayış xərcləri ödənilir.
Əsas şərt: Nazirliyin təsdiq etdiyi universitet və prioritet ixtisaslar siyahısından qəbul məktubu almaq. Siyahıdan kənar universitet yalnız THE, QS və ya ARWU reytinqlərinin ilk 10-luğuna daxildirsə qəbul edilir. Doktorantura üçün C1 səviyyəsində dil sertifikatı və məzun olduqdan sonra ən azı 5 il Azərbaycan universitetində işləmək öhdəliyi tələb olunur. Sənəd qəbulu adətən aprel–iyun aylarında olur (2026/2027 üçün 15 aprel – 5 iyun); universitetə qəbulu əvvəlcədən almaq lazımdır.
Müraciət mərhələləri və motivasiya məktubu
12 aylıq plan
- 12–10 ay əvvəl: proqramı və 3–5 universiteti seçin, tələbləri cədvələ yazın, IELTS/TOEFL imtahanına yazılın (nəticə 2 il etibarlıdır).
- 9–7 ay əvvəl: diplom, transkript və attestatın notarial təsdiqli ingilis tərcüməsini hazırlayın; 2–3 tövsiyə məktubu üçün müəllim və rəhbərlərlə danışın.
- 6–4 ay əvvəl: motivasiya məktubunu və CV-ni yazın, hər proqram üçün uyğunlaşdırın; portalda hesab açıb sənədləri yükləyin, son tarixdən ən azı 1 həftə əvvəl göndərin.
- 3–2 ay əvvəl: müsahibəyə (Chevening, Fulbright, Dövlət Proqramı) hazırlaşın: niyə bu ölkə, niyə bu ixtisas, Azərbaycana necə töhfə verəcəksiniz.
- Nəticədən sonra: qəbulu təsdiqləyin, viza sənədlərini və sığortanı hazırlayın, yataqxanaya erkən müraciət edin.
Motivasiya məktubu: işləyən məsləhətlər
- Həcm 1 səhifə (500–700 söz); ilk abzasda konkret məqsəd – hansı proqram, niyə məhz bu universitet.
- Nailiyyətləri siyahı kimi yox, nəticə ilə yazın: "layihəni idarə etdim" əvəzinə "3 nəfərlik komanda ilə 6 ayda sistem qurduq, istifadəçi sayı 2 dəfə artdı".
- Təhsildən sonra Azərbaycana qayıdıb nə edəcəyinizi aydın göstərin – Chevening, Fulbright və Dövlət Proqramı bunu birbaşa qiymətləndirir.
- Proqramın kurs adlarına, müəllimlərinə və ya laboratoriyalarına istinad edin; şablon mətn rəyçi tərəfindən dərhal tanınır.
- Ümumi, şablon cümlələrdən və şişirtmədən çəkinin; məktubu ingilis dili müəlliminə oxudun və tövsiyə məktublarının eyni faktları təsdiqləməsinə diqqət edin.
Tez-tez verilən suallar
IELTS olmadan təqaüd almaq olar?
Chevening müraciətdə test istəmir, Türkiyə Bursları və Çin təqaüdü dil kursu verir. Lakin Erasmus Mundus, DAAD, Fulbright və əksər universitetlər üçün IELTS 6.0–6.5 lazımdır.
Eyni vaxtda bir neçə proqrama müraciət etmək olar?
Bəli, tövsiyə olunur: payız – Chevening, DAAD, Erasmus; qış – Türkiyə, Macarıstan; yaz – İtaliya, Polşa, Dövlət Proqramı. Yalnız iki təqaüdü eyni anda almaq adətən qadağandır.
Hansı proqram ən çox pul verir?
Tam əhatə baxımından Fulbright, Chevening və Erasmus Mundus (təhsil haqqı + yaşayış + bilet) ən genişdir; DAAD doktorantura üçün ayda təxminən 1300 avro verir.
Dövlət Proqramına qəbul məktubu olmadan müraciət etmək olar?
Xeyr. Əvvəlcə siyahıdakı universitetdən qəbul sənədi alınır, sonra aprel–iyun aylarında Nazirliyə müraciət edilir.
Təqaüddən sonra Azərbaycana qayıtmaq məcburidir?
Chevening ən azı 2 il, Dövlət Proqramının doktorantura istiqaməti ən azı 5 il tələb edir; Fulbright J-1 vizası ilə 2 il vətəndə yaşamaq qaydası tətbiq edir. Erasmus Mundus, DAAD və Türkiyə Bursları belə şərt qoymur.
Mənbə: Erasmus+ – Erasmus Mundus Joint Masters, DAAD, Chevening – müraciət təqvimi, Fulbright Foreign Student Program, Türkiye Bursları, Stipendium Hungaricum, Elm və Təhsil Nazirliyi – Macarıstan proqramı, AZƏRTAC, Elm və Təhsil Nazirliyi – Dövlət Proqramı 2026/2027, Nazirlər Kabineti – Dövlət Proqramı meyarları, Campus France – Eiffel, NAWA – Banach, MAECI təqaüdləri 2026/27
Şərhlər