Oğlan adları və mənaları – adın mənşəyini (türk, ərəb, fars və s.) və hərfi mənasını izah edən siyahıdır. Bu bələdçidə 164 oğlan adı əlifba sırası ilə cədvəllərdə verilib, izahlar "Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti"nə (A. Paşayev, A. Bəşirova, 2011) əsaslanır. 2025-ci ildə oğlanlara ən çox Uğur adı qoyulub – 1 721 dəfə.
"Mənşə" sütununda adın gəldiyi dil yazılıb; "türk-ərəb", "türk-fars" kimi qeydlər adın iki dilə aid hissələrdən düzəldiyini göstərir. Mənası mənbələrdə bir-birindən ciddi fərqlənən bəzi adlar (məsələn, Anar, Babək, Seymur, İlyas) siyahıya daxil edilməyib. Cədvəllərdən sonra ən populyar adların statistikası, müasir və türk mənşəli adlar, ad seçiminin hüquqi qaydaları verilib.
A · B–D · E, Ə · F, H, X · İ–L · M, N · O–R · S, Ş · T–Z · Populyar adlar · Müasir adlar · Türk mənşəli adlar · Hüquqi qaydalar · Suallar
A hərfi ilə oğlan adları
A hərfli oğlan adları arasında türk mənşəli igidlik və təbiət adları (Aslan, Altay, Ayaz) ilə ərəb mənşəli Adil, Arif, Aqil kimi adlar bərabər yayılıb.
| Ad | Mənşə | Mənası |
|---|---|---|
| Abbas | ərəb | ciddi, qaraqabaq (sərt baxışlı) |
| Adil | ərəb | ədalətli, insaflı |
| Akif | ərəb | çalışqan, səyli |
| Alp | türk | igid, qəhrəman (qədim türk titulu) |
| Altay | türk | hündür dağ; Altay dağlarının adı |
| Aqil | ərəb | ağıllı, müdrik |
| Araz | türk | Araz çayının adından |
| Arif | ərəb | anlayan, xəbərdar |
| Asif | ərəb | güclü külək, qasırğa |
| Aslan | türk | şir; igid, qəhrəman |
| Atabəy | türk | ataya bərabər bəy; Səlcuqlu dövrünün titulu |
| Ayaz | türk | şaxtalı, aylı qış gecəsi |
| Aydın | türk | işıqlı, parlaq; ziyalı |
| Ayxan | türk | ay kimi xan; gözəl xan |
| Azər | fars | od, atəş |
B, C, Ç və D hərfləri ilə oğlan adları
Bu qrupda fars mənşəli Bəxtiyar, Bəhruz, Cavid, ərəb mənşəli Cəlal, Cəmil və türk mənşəli Bahadır, Dəmir kimi adlar var.
| Ad | Mənşə | Mənası |
|---|---|---|
| Bahadır | türk-monqol | igid, cəsur, qəhrəman |
| Bayram | türk | bayram, şənlik |
| Bəhram | fars | qədim farslarda qələbə tanrısının adı; Mars planeti |
| Bəhruz | fars | xoşbəxt, ağgün |
| Bəxtiyar | fars | xoşbəxt, bəxtli |
| Cahid | ərəb | səy göstərən, çalışan |
| Camal | ərəb | gözəllik |
| Cavad | ərəb | səxavətli, comərd |
| Cavid | fars | əbədi, daimi |
| Cəfər | ərəb | çay, irmaq (VI imamın adı) |
| Cəlal | ərəb | böyüklük, əzəmət |
| Cəmil | ərəb | gözəl, cazibəli |
| Ceyhun | ərəb (toponim) | coşğun; Amudərya çayının qədim adı |
| Çingiz | türk-monqol | dəniz; genişlik |
| Çinar | fars | çinar ağacı |
| Davud | qədim yəhudi | sevimli, dost |
| Dəmir | türk | dəmir; möhkəm, yenilməz |
| Dilavər | fars | ürəkli, qəhrəman |
E və Ə hərfləri ilə oğlan adları
E hərfində "el" sözü ilə düzələn türk adları (Elçin, Elxan, Elşən) çoxluq təşkil edir, Ə hərfində isə ərəb mənşəli Əli, Əhməd, Əziz kimi klassik adlar var.
| Ad | Mənşə | Mənası |
|---|---|---|
| Eldar | türk-fars | el sahibi, hökmdar |
| Elçin | türk | elin igidi, elin qəhrəmanı |
| Elmar | türk | elin ucalığı, el başçısı |
| Elnur | türk-ərəb | elin nuru, elin işığı |
| Elşad | türk | el xanzadəsi ("şad" – qədim türk titulu) |
| Elşən | türk | elin şadlığı, şənliyi |
| Elxan | türk | elin xanı, başçısı |
| Emin | ərəb | etibarlı, inanılmış |
| Eyvaz | ərəb | "Əvəz" adının dəyişmiş forması |
| Əhməd | ərəb | ən çox təriflənən |
| Əkbər | ərəb | ən böyük |
| Əli | ərəb | uca, ali, yüksək |
| Ənvər | ərəb | ən işıqlı, ən parlaq |
| Ərtoğrul | türk | igid şahin; qəhrəman |
| Əziz | ərəb | sevimli, istəkli |
F, H və X hərfləri ilə oğlan adları
F, H və X hərfli oğlan adlarının böyük hissəsi ərəb mənşəlidir; türk mənşəli Xaqan və fars mənşəli Fərhad, Firuz istisna təşkil edir.
| Ad | Mənşə | Mənası |
|---|---|---|
| Fateh | ərəb | fəth edən |
| Fazil | ərəb | fəzilətli, bilikli |
| Fərhad | fars | anlayan, zehinli |
| Fərid | ərəb | tək, misilsiz |
| Fəxri | ərəb | şərəfli, hörmətli |
| Firuz | fars | qalib, müzəffər |
| Fuad | ərəb | ürək, qəlb |
| Hamid | ərəb | həmd edən, tərifləyən |
| Həbib | ərəb | sevimli, dost |
| Həmid | ərəb | bəyənilən, şükr edən |
| Həsən | ərəb | gözəl, yaxşı |
| Heydər | ərəb | şir, aslan; cəsur |
| Hikmət | ərəb | müdriklik |
| Hüseyn | ərəb | gözəl, yaxşı (Həsən adının kiçiltmə forması) |
| Xaqan | türk | xanlar xanı, hökmdar |
| Xalid | ərəb | əbədi, ölməz |
| Xəlil | ərəb | yaxın dost |
| Xəyal | ərəb | xəyal, düşüncə |
İ, K, Q və L hərfləri ilə oğlan adları
İ hərfində peyğəmbər adları (İbrahim, İsmayıl, İsa) və müasir türk adı İlkin, K–Q hərflərində isə Kamal, Kərim, Qorxmaz kimi adlar yer alır.
| Ad | Mənşə | Mənası |
|---|---|---|
| İbrahim | qədim yəhudi | xalqların atası |
| İlham | ərəb | ruhlanma, ilham |
| İlkin | türk | ilk, birinci övlad |
| İlqar | ərəb | söz, əhd, vəd |
| İmran | ərəb | abadlıq, tərəqqi |
| İsa | qədim yəhudi | Allahın köməyi |
| İsmayıl | qədim yəhudi | Allah eşidər |
| Kamal | ərəb | yetkinlik, kamillik |
| Kamil | ərəb | yetkin, mükəmməl |
| Kamran | fars | arzusuna çatan, bəxtiyar |
| Kənan | ərəb | Fələstinin qədim adı; gözəl oğlan |
| Kərim | ərəb | səxavətli, mərhəmətli |
| Qadir | ərəb | qüdrətli, bacarıqlı |
| Qasım | ərəb | bölən, pay verən |
| Qəhrəman | fars | igid, cəsur |
| Qorxmaz | türk | qorxmayan, cəsur |
| Laçın | türk | şahin cinsindən ov quşu |
| Lətif | ərəb | zərif, mülayim |
M və N hərfləri ilə oğlan adları
M hərfində son illərin populyar adları Murad və Miran, N hərfində isə Nicat, Natiq, Nurlan kimi adlar geniş yayılıb.
| Ad | Mənşə | Mənası |
|---|---|---|
| Mahir | ərəb | bacarıqlı, məharətli |
| Məhəmməd | ərəb | bəyənilən, tərifə layiq |
| Mehdi | ərəb | doğru yol tutan |
| Məmməd | ərəb | Məhəmməd adının qısa forması |
| Mətin | ərəb | möhkəm, səbatlı |
| Miran | fars | əmirlər, ağalar |
| Mirzə | fars-ərəb | əmir oğlu; sonralar "savadlı, katib" |
| Mübariz | ərəb | mübarizə aparan, döyüşçü |
| Murad | ərəb | arzu, məqsəd, istək |
| Musa | qədim yəhudi | sudan xilas olmuş |
| Nadir | ərəb | az tapılan, qeyri-adi |
| Namiq | ərəb | bəzəyən |
| Natiq | ərəb | yaxşı danışan |
| Nazim | ərəb | nizama salan; nəzmə çəkən |
| Nicat | ərəb | qurtuluş, xilas |
| Nihad | fars | xilqət, təbiət, xasiyyət |
| Nizami | ərəb | nizamlı, qayda-qanunlu |
| Nurlan | ərəb-türk | nur saçan, işıqlanan |
O, Ö, P və R hərfləri ilə oğlan adları
Bu qrupda türk mənşəli Oğuz, Orxan, Özgür, fars mənşəli Polad, Rüstəm, Rövşən və son illərdə sürətlə yayılan Raul adı var.
| Ad | Mənşə | Mənası |
|---|---|---|
| Oğuz | türk | qədim türk tayfasının adı |
| Oqtay | türk | ox kimi şiş uclu dağ |
| Orxan | türk | igid xan |
| Osman | ərəb | təmkinli, ağıllı (III xəlifənin adı) |
| Ozan | türk | el şairi, aşıq |
| Ömər | ərəb | həyat, ölməzlik |
| Özgür | türk | azad, müstəqil |
| Pərviz | fars | parlaq, aydın |
| Polad | fars | polad; möhkəm, güclü |
| Pünhan | fars | gizli, xəlvəti |
| Rasim | ərəb | rəsm çəkən |
| Raul | german | "məsləhət" və "qurd" sözlərindən |
| Rauf | ərəb | mehriban, şəfqətli |
| Rəsul | ərəb | elçi, peyğəmbər |
| Rəşad | ərəb | doğru yol; ağıllılıq |
| Rəşid | ərəb | doğru yolda olan; igid |
| Rizvan | ərəb | razılıq, məmnunluq |
| Rövşən | fars | işıq, aydınlıq |
| Ruslan | türk | "Arslan" adının rus dilindəki forması |
| Rüstəm | fars | güclü, pəhləvan |
S və Ş hərfləri ilə oğlan adları
S və Ş hərfli oğlan adlarının əksəriyyəti ərəb mənşəlidir (Sabir, Sadiq, Səlim), fars mənşəli Şahin və Şəhriyar isə qəhrəmanlıq və hökmdarlıq mənası daşıyır.
| Ad | Mənşə | Mənası |
|---|---|---|
| Sabir | ərəb | səbirli, dözümlü |
| Sadiq | ərəb | sadiq, vəfalı |
| Sahil | ərəb | dəniz, çay kənarı |
| Samir | ərəb | həmsöhbət |
| Səbuhi | ərəb | səhərə aid; səhər mehi |
| Səid | ərəb | xoşbəxt |
| Səlim | ərəb | sağlam, bütöv |
| Səməd | ərəb | əbədi, daimi |
| Sənan | ərəb | çalışqan; təriflənən |
| Sərdar | fars | sərkərdə, başçı |
| Sərxan | türk | baş xan, böyük xan |
| Şahin | fars | şahin quşu; igid |
| Şamil | ərəb | hər şeyi əhatə edən |
| Şəhriyar | fars | hökmdar, şah |
T, U, Ü, V, Y və Z hərfləri ilə oğlan adları
Son qrupda ən populyar ad olan Uğur ilə yanaşı türk mənşəli Tural, Toğrul, Tərlan, Yaşar, peyğəmbər adları Yusif, Yaqub, Yunis və ərəb mənşəli Vüqar, Zəfər kimi adlar toplanıb.
| Ad | Mənşə | Mənası |
|---|---|---|
| Tahir | ərəb | pak, təmiz |
| Talıb | ərəb | istəyən, arzulayan |
| Teymur | türk | dəmir; möhkəm, yenilməz |
| Tərlan | türk | şahin, ov quşu |
| Tofiq | ərəb | kömək; xoşbəxtlik |
| Toğrul | türk | şahin; qədim türklərdə totem quş |
| Tural | türk | yaşar, ölməz; qalib gələn |
| Turan | fars (toponim) | türklərin vətəni, türk torpağı |
| Uğur | türk | xoşbəxtlik, bəxt, gözəl tale |
| Ümid | fars | güman, ümid |
| Vahid | ərəb | tək, yeganə |
| Vaqif | ərəb | xəbərdar, bilikli |
| Vasif | ərəb | vəsf edən, tərənnüm edən |
| Vəli | ərəb | dost, qayğıkeş |
| Vidadi | ərəb | dost, sevimli |
| Vüqar | ərəb | qürur, təmkin |
| Vüsal | ərəb | sevgiliyə qovuşma |
| Yaqub | qədim yəhudi | ardınca gedən |
| Yaşar | türk | yaşayan, var olan |
| Yavuz | türk | sərt, zəhmli; cəsur |
| Yunis | qədim yəhudi | göyərçin |
| Yusif | qədim yəhudi | Allah artırar |
| Zahid | ərəb | abid, ibadət edən |
| Zakir | ərəb | zikr edən, xatırlayan |
| Zamiq | ərəb | incəlikləri bilən |
| Zəfər | ərəb | qələbə |
| Ziya | ərəb | işıq, nur |
| Zülfüqar | ərəb | İmam Əlinin qılıncının adı |
Ən çox qoyulan oğlan adları (2025–2026)
Ədliyyə Nazirliyinin məlumatına görə Uğur həm 2025-ci ildə (1 721 uşaq), həm də 2026-cı ilin ilk 9 ayında (1 143 uşaq) ən populyar oğlan adıdır; ikinci yerdə hər iki dövrdə Raul dayanır.
| Yer | 2025-ci il (bütün il) | 2026-cı il (yanvar–sentyabr) |
|---|---|---|
| 1 | Uğur – 1 721 | Uğur – 1 143 |
| 2 | Raul – 1 301 | Raul – 896 |
| 3 | Hüseyn – 1 164 | Miran – 772 |
| 4 | Əli – 1 151 | Əli – 749 |
| 5 | Yusif – 1 100 | Hüseyn – 732 |
| 6 | Miran – 855 | Yusif – 611 |
| 7 | Ömər – 784 | Murad – 513 |
| 8 | Ayxan – 737 | Ömər – 496 |
| 9 | Tunar – 693 | Tunar – 464 |
| 10 | Murad – 677 | Ayxan – 461 |
- Son beş ilin cəmində liderlər Uğur (7 387), Əli (6 125), Hüseyn (5 807) və Yusif (5 487) adlarıdır.
- Onluqdakı adlardan yalnız Tunar Paşayev–Bəşirova lüğətində yoxdur; bu müasir adın mənası mənbələrdə fərqli izah olunduğu üçün cədvələ salınmayıb.
- Raul Avropa (german) mənşəlidir; lüğətdə onun "işıqlı qurd" kimi izahı da var, Avropa onomastika mənbələri isə "məsləhət" və "qurd" sözlərini göstərir.
Qız adları ilə müqayisə və əvvəlki illərin siyahısı Azərbaycanda ən populyar uşaq adları yazımızdadır.
Müasir və qısa oğlan adları
Son illərin onluğuna baxanda valideynlərin iki hecalı, beynəlxalq səslənən adlara yönəldiyi görünür: Uğur, Raul, Miran, Tunar, Ayxan. Cədvəllərdən qısa və müasir səslənən adlar:
- Türk mənşəli: Alp, Ayaz, Aydın, Araz, Oğuz, Ozan, Özgür, İlkin, Tural, Uğur.
- Ərəb mənşəli: Əli, Emin, Fuad, Kamil, Murad, Nicat, Səid, Ziya.
- Fars mənşəli: Azər, Cavid, Miran, Ümid, Polad.
- Avropa mənşəli: Raul.
Qısa adın ata adı ilə uyğunluğunu da nəzərə alın: oğlan övladı gələcəkdə öz uşaqlarına ata adı verəcək (məsələn, "Ayaz qızı", "Uğur oğlu"), ona görə adın bu formada necə səsləndiyini əvvəlcədən yoxlamaq faydalıdır.
Milli və türk mənşəli oğlan adları
Türk mənşəli oğlan adları çox vaxt igidlik, hökmdarlıq və təbiət anlayışlarını bildirir. Lüğətdə izah olunan 16 164 adın 8 328-i kişi adıdır və onların xeyli hissəsi qədim türk sözləri, titulları və tayfa adlarından yaranıb.
- Qəhrəmanlıq: Alp, Aslan, Bahadır, Qorxmaz, Elçin, Ərtoğrul, Yavuz.
- Titul və hökmdarlıq: Xaqan, Elxan, Ayxan, Sərxan, Atabəy, Elşad.
- Quş adları (qədim totemlər): Toğrul, Tərlan, Laçın.
- Dağ, çay və tayfa adları: Altay, Araz, Oğuz, Oqtay.
- Arzu bildirən adlar: Uğur, Yaşar, Tural, İlkin.
Oğlan adı seçərkən hüquqi qaydalar
Uşağın adı valideynlərin razılığı ilə verilir; uşağın mənafeyinə zərər verə bilən, cinsinə uyğun olmayan və gülünc adlar qeydə alınmır.
- Qanuni əsas: Ailə Məcəlləsinin 53-cü maddəsi və Nazirlər Kabinetinin 12 may 2011-ci il tarixli 79 nömrəli qərarı ilə təsdiq olunan "Adın, ata adının və soyadın verilməsi və dəyişdirilməsi Qaydaları".
- Qadağan hallar: Qaydaların 1.4-cü bəndinə görə şəxsin cinsinə uyğun gəlməyən və ya gülünc ad verilmir. Nazirlər Kabineti yanında Terminologiya Komissiyası 2015-ci ildə 217 adı (məsələn, "Kolxoz", "Traktor") yeni adlar lüğətindən çıxarıb.
- "Xan", "bəy", "şah": 2026-cı ilin aprelində Şəxs Adları Komissiyasının sədri Nadir Məmmədli bu sözlərin ayrıca ad kimi verilməsinə icazə verilməyəcəyini, yalnız adla bitişik formada (Elxan, Əlibəy) işlənə biləcəyini bildirib. Yekun qərar barədə rəsmi mənbədən dəqiqləşdirin.
- Mübahisə: Valideynlər razılaşmadıqda məsələni qəyyumluq və himayə orqanı həll edir (Qaydaların 2.2-ci bəndi).
- Ata adı: atanın adına əsasən verilir (3.1-ci bənd); nikahda olmayan valideynlərin uşağına ata kimi qeydə alınan şəxsin adına görə yazılır.
Ad hamiləlik dövründə seçilirsə, hamiləlik həftə-həftə bələdçisi doğuş tarixini planlaşdırmağa kömək edər. Doğumdan sonra ad doğumun qeydiyyatı zamanı şəhadətnaməyə yazılır. Adı sonradan dəyişmək üçün qaydalar ad, soyad və ata adını dəyişmək yazısında izah olunub.
Tez-tez verilən suallar
2025-ci ildə oğlanlara ən çox hansı ad qoyulub?
Uğur – 1 721 uşaq. Onu Raul (1 301) və Hüseyn (1 164) izləyir. Uğur son beş ilin də ən populyar oğlan adıdır.
Uğur adının mənası nədir?
Uğur türk mənşəlidir və "xoşbəxtlik, bəxt, gözəl tale" deməkdir.
Raul adı hansı dildəndir?
Raul Avropa adıdır və qədim german Radulf adından gəlir; "məsləhət" və "qurd" sözlərindən düzəlib. Azərbaycanda son illərdə ikinci ən populyar oğlan adıdır.
Oğlan uşağına "Xan" və ya "Şah" adı qoymaq olarmı?
Şəxs Adları Komissiyasının 2026-cı il açıqlamasına görə bu sözlər ayrıca ad kimi qəbul edilməyəcək, yalnız Elxan, Əlibəy kimi bitişik formada işlənə bilər. Qeydiyyat orqanında dəqiqləşdirin.
Adın mənasını rəsmi olaraq harada yoxlamaq olar?
Ədliyyə Nazirliyinin "Azərbaycan adları barədə məlumat" elektron xidməti (e-gov.az, exidmet.justice.gov.az) adın izahını və neçə nəfərin bu adı daşıdığını pulsuz göstərir.
Mənbə: A. Paşayev, A. Bəşirova, "Azərbaycan şəxs adlarının izahlı lüğəti" (Bakı, 2011) – Milli Kitabxana kataloqu, Redaktor.az (Ədliyyə Nazirliyi, 2025), AZƏRTAC (son beş il), Modern.az (2026-cı ilin 9 ayı), Adın, ata adının və soyadın verilməsi Qaydaları (2011), Azadlıq Radiosu (Terminologiya Komissiyası, 2015), 1news.az (Şəxs Adları Komissiyası, 2026), Behind the Name (Raul/Radulf)
Şərhlər