Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin (ETSN) rəsmi məlumatına görə, Azərbaycanda 2026-cı il oktyabr ayı etibarilə 12 milli park var: Zəngəzur, Ağgöl, Şirvan, Hirkan, Altıağac, Abşeron, Şahdağ, Göygöl, Samur-Yalama, Qızılağac və 2025-ci ilin iyulunda yaradılan İlisu və Axar-Baxar milli parkları. Milli parklar ölkə ərazisinin təxminən 5,3 faizini tutur; ən böyüyü Şahdağ (130 min hektardan çox), ən kiçiyi Abşeron (783 hektar) milli parkıdır. Giriş ödənişlidir – bilet ETSN-in elektron xidmətlər portalı və ya parkın girişində alınır, bir nəfərlik giriş haqqı son illərdə təxminən 2 manat olub (dəqiq məbləği rəsmi portaldan yoxlayın). Aşağıda hər parkın yerləşməsi, sahəsi, məşhur olduğu təbiət dəyərləri, ziyarət mövsümü və Bakıdan məsafəsi verilir.
Azərbaycanın milli parkları – tam cədvəl
| Milli park | Yaranma tarixi | Sahə (ha) | Yerləşmə | Bakıdan məsafə |
|---|---|---|---|---|
| Ağgöl | 5 iyul 2003 | 17 924 | Ağcabədi, Beyləqan (Kür-Araz ovalığı) | ≈285 km |
| Şirvan | 5 iyul 2003 | 54 373,5 | Qaradağ, Salyan, Neftçala | ≈103 km |
| Zəngəzur (akademik H. Əliyev adına) | 16 iyun 2003 | 42 797,4 | Naxçıvan MR (Ordubad, Culfa, Şahbuz) | Naxçıvana təyyarə ilə |
| Hirkan | 9 fevral 2004 | 40 358 | Lənkəran, Astara (Talış dağları) | ≈266 km |
| Altıağac | 31 avqust 2004 | 11 035 | Xızı, Siyəzən | ≈110 km |
| Abşeron | 8 fevral 2005 | 783 | Bakı, Xəzər rayonu (Şah dili) | ≈60–70 km |
| Şahdağ | 8 dekabr 2006 | 130 508,1 | Quba, Qusar, İsmayıllı, Qəbələ, Oğuz, Şamaxı | ≈180 km (Quba bölməsi) |
| Göygöl | 1 aprel 2008 | 12 755 | Göygöl, Daşkəsən, Goranboy | ≈371 km |
| Samur-Yalama | 5 noyabr 2012 | 11 772,45 | Xaçmaz (Xəzər sahili) | ≈180 km |
| Qızılağac | 26 sentyabr 2018 | 99 060 | Lənkəran, Masallı, Neftçala | ≈210 km |
| İlisu | 14 iyul 2025 | 13 966 | Qax, Zaqatala | ≈400 km |
| Axar-Baxar | 14 iyul 2025 | 23 901,99 | Qax, Samux, Yevlax | ≈300 km |
Sahə və tarixlər ETSN-in "Milli Parklar" portalı (nationalparks.az) və Prezidentin müvafiq sərəncamlarına əsaslanır. Məsafələr Bakıdan parkın əsas girişinə qədər avtomobil yolu ilə təxmini göstərilib.
Hər park nə ilə məşhurdur
- Şirvan Milli Parkı – Azərbaycanın simvolu sayılan ceyranların ən böyük populyasiyası burada yaşayır; yarımsəhra, Flaminqo gölü və Xəzər sahili bir ərazidə birləşir. Bakıya ən yaxın "böyük" parkdır və ceyranları açıq ərazidə görmək üçün ən uğurlu məkandır.
- Hirkan Milli Parkı – Üçüncü dövrün relikt Hirkan meşələri (dəmirağac, şabalıdyarpaq palıd, Hirkan şümşadı) burada qorunur; 2023-cü ildə Hirkan meşələri UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilib – Azərbaycanın ilk təbii irs obyekti. Ərazinin 99 faizə yaxını meşədir.
- Şahdağ Milli Parkı – Qafqazın ən böyük milli parkı; Böyük Qafqazın cənub və şimal yamaclarını, Xınalıq və Laza kimi dağ kəndlərinin ətrafını əhatə edir. Dağ keçisi (Şərqi Qafqaz turu), qonur ayı, nəcib maral, Qafqaz tetrası burada yaşayır.
- Göygöl Milli Parkı – 1139-cu il zəlzələsi nəticəsində Kəpəz dağının uçması ilə yaranan Göygöl və Maralgöl gölləri; Azərbaycanın ilk qoruğu (1925) əsasında yaradılıb. Dəniz səviyyəsindən 1500 metrdən yüksəkdə yerləşən göl ölkənin ən məşhur təbiət mənzərəsidir.
- Ağgöl Milli Parkı – Beynəlxalq əhəmiyyətli su-bataqlıq ərazisi (Ramsar siyahısı); qızılqaz (flaminqo), qutan, ördək və qaz növləri daxil 140-dan çox quş növü üçün qışlama məkanıdır.
- Qızılağac Milli Parkı – Ölkənin ilk dənizkənarı milli parkı və sahəsinə görə ikinci ən böyük park; eyniadlı qoruq və yasaqlıq əsasında yaradılıb. Qışda Xəzərin cənub sahilində yüz minlərlə su quşu, o cümlədən flaminqo və qu quşları toplanır.
- Abşeron Milli Parkı – Ən kiçik park; Xəzər suitisinin (Xəzər dənizinin yeganə məməlisi) dincəldiyi sahil zolağı, ceyran və su quşları ilə tanınır. Bakıdan bir günlük səfər üçün ən əlverişli parkdır.
- Altıağac Milli Parkı – Böyük Qafqazın ətəklərində enliyarpaqlı meşələr; ərazinin 90 faizdən çoxu meşədir; qonur ayı, vaşaq, canavar və cüyür yaşayır. Bakıya yaxınlığına görə piyada marşrutları üçün populyardır.
- Samur-Yalama Milli Parkı – Xəzər sahilində nadir düzənlik meşələri və qumsal çimərliklər; Nabran istirahət zonasına bitişikdir, ona görə otel və restoran sayı ən çox olan parkdır.
- Zəngəzur Milli Parkı – Naxçıvanın dağlıq ərazisində Qafqaz bəbiri, muflon, bezoar keçisi və Xəzər uları kimi "Qırmızı Kitab" növləri; akademik Həsən Əliyevin adını daşıyır.
- İlisu Milli Parkı – 550–2500 metr yüksəklikdə Böyük Qafqazın cənub yamacı: fıstıq və palıd meşələri, alp çəmənləri, Qafqaz tetrası, berkut və toğlugötürən; İlisu kəndi və şəlalələri ilə birlikdə ziyarət olunur.
- Axar-Baxar Milli Parkı – Qanıx (Alazan) çayı boyunca tuqay meşələri, ardıc-püstə kolluqları və yarımsəhra; ceyran, zolaqlı kaftar, su samuru və qartal növləri qeydə alınıb.
Giriş qaydaları və bilet qiyməti
Milli parklara giriş ETSN-in tabeliyindəki Bioloji Müxtəlifliyin Qorunması Xidməti tərəfindən tənzimlənir. Əsas qaydalar:
- Bilet – nationalparks.az saytındakı "Bilet al" düyməsi ETSN-in e-xidmet.eco.gov.az portalına yönləndirir; bilet həmçinin parkın giriş məntəqəsində alınır. Media məlumatlarına görə bir nəfər üçün giriş haqqı 2 manatdır; uşaqlar, tələbələr və qruplar üçün şərtləri parkla dəqiqləşdirin.
- Zonalar – hər park qoruq (ciddi mühafizə), turizm-rekreasiya və təsərrüfat zonalarına bölünür; ziyarətçilər yalnız müəyyən edilmiş marşrutlarla hərəkət edə bilər.
- Qadağalar – ov, balıq tutmaq (icazə olmadan), açıq od, ağac kəsmək, bitki yığmaq, səs-küy və zibil atmaq qadağandır; nəqliyyat yalnız göstərilən yollarla hərəkət edir.
- Bələdçi və marşrutlar – milli parklarda 100-dən çox rəsmi turist marşrutu var; dağlıq parklarda (Şahdağ, Zəngəzur, İlisu) uzun marşrutlar üçün park bələdçisi tövsiyə olunur.
- Təbiət üzrə qaynar xətt – ETSN-in 1113 nömrəli xətti pozuntu və fövqəladə hallar üçündür.
Ziyarət mövsümü: hansı parka nə vaxt getməli
| Mövsüm | Tövsiyə olunan parklar | Səbəb |
|---|---|---|
| Yanvar–mart | Qızılağac, Ağgöl, Şirvan | Qışlayan su quşlarının (flaminqo, qu, qaz) ən çox olduğu dövr; ceyranlar sahilə yaxın görünür. |
| Aprel–iyun | Altıağac, Hirkan, Axar-Baxar, Samur-Yalama | Meşələrin yaşıllandığı, çiçəklənmə və quş müşahidəsi üçün ən yaxşı vaxt; istilik hələ yüksək deyil. |
| İyul–sentyabr | Şahdağ, Göygöl, İlisu, Zəngəzur | Dağ marşrutları və alp çəmənləri yalnız yay aylarında tam açıqdır; Göygöl ətrafı 2000 metrdən yüksəkdir. |
| Oktyabr–noyabr | Göygöl, Hirkan, Altıağac | Payız rəngləri və sakit ziyarət dövrü; Hirkanda nəmli meşə payızda xüsusilə mənzərəlidir. |
Yay aylarında düzənlik parklarda (Şirvan, Ağgöl, Qızılağac, Abşeron) temperatur 35 dərəcəni keçir, ona görə səhər saatları seçilir. Dağ parklarına qışda qar və buzlanma səbəbindən bir çox marşrut bağlı olur.
Milli park və dövlət təbiət qoruğu arasında fərq
Azərbaycanda xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri üç əsas kateqoriyaya bölünür və ümumi sahəsi 913 min hektardan çoxdur:
- Milli park – təbiəti qorumaqla yanaşı, turizm, istirahət və ekoloji maarifləndirmə məqsədi daşıyır; ziyarətçi üçün açıqdır, marşrutlar və xidmətlər təşkil olunur (12 park).
- Dövlət təbiət qoruğu – ən ciddi rejim: ərazi tamamilə təsərrüfat fəaliyyətindən çıxarılır, giriş yalnız elmi məqsədlə və xüsusi icazə ilə mümkündür (Qarayazı, Türyançay, Eldar şamı, Bəsitçay və s.).
- Dövlət təbiət yasaqlığı – müəyyən növlərin və ya kompleksin qorunması üçün məhdud rejim; bəzi fəaliyyətlərə icazə verilir (20-dən çox yasaqlıq).
Bir çox milli park məhz əvvəlki qoruqların genişləndirilməsi ilə yaranıb: Göygöl (1925-ci il qoruğu), Hirkan (1936), Qızılağac (1929), Zəngəzur (Ordubad Milli Parkı, 2003) buna nümunədir. Beləliklə, qoruğa "turist kimi" getmək mümkün deyil, milli parka isə bilet alaraq getmək olar.
Bakıdan səfər planı: praktik məsləhətlər
- Bir günlük səfər – Abşeron (60–70 km), Şirvan (103 km), Altıağac (110 km): səhər çıxıb axşam qayıtmaq mümkündür.
- İki günlük səfər – Şahdağ (Quba, 180 km), Samur-Yalama (Nabran, 180 km), Qızılağac və Hirkan (Lənkəran, 210–266 km): gecələmə üçün park ətrafında otel və qonaq evləri var.
- Uzun səfər – Göygöl (Gəncə, 371 km), Axar-Baxar (Yevlax–Qax), İlisu (Qax, 400 km-ə yaxın): Gəncə və ya Şəki ilə birlikdə planlaşdırılır; Bakı–Gəncə və Bakı–Balakən qatarları da alternativdir.
- Zəngəzur – yalnız Naxçıvan üzərindən: Bakıdan Naxçıvana gündəlik uçuşlar var, parkın Ordubad bölməsi şəhərdən 1–2 saat məsafədədir.
- Ziyarətdən əvvəl nationalparks.az-da parkın "Marşrutlar" bölməsini və hava proqnozunu yoxlayın; dağlıq parklarda mobil əlaqə məhduddur.
Tez-tez verilən suallar
Azərbaycanda neçə milli park var?
ETSN-ə görə 12 milli park: Zəngəzur, Ağgöl, Şirvan, Hirkan, Altıağac, Abşeron, Şahdağ, Göygöl, Samur-Yalama, Qızılağac, İlisu və Axar-Baxar. Sonuncu ikisi 14 iyul 2025-ci il sərəncamı ilə yaradılıb.
Ən böyük və ən kiçik milli park hansıdır?
Ən böyüyü Şahdağ Milli Parkıdır (130 508 ha, altı rayon), ən kiçiyi Abşeron Milli Parkıdır (783 ha).
Milli parka giriş nə qədərdir və bilet haradan alınır?
Media məlumatlarına görə bir nəfər üçün giriş haqqı 2 manatdır; bilet ETSN-in e-xidmet.eco.gov.az portalından onlayn və ya parkın girişində alınır. Qiymət dəyişə bilər – rəsmi portaldan dəqiqləşdirin.
Ceyranları harada görmək olar?
Ən böyük populyasiya Şirvan Milli Parkındadır (Bakıdan 103 km); ceyranlar həmçinin Abşeron və Axar-Baxar milli parklarında qeydə alınıb. Ən yaxşı vaxt səhər erkən və payız-qış aylarıdır.
Hansı milli park UNESCO siyahısındadır?
Hirkan Milli Parkının relikt meşələri 2023-cü ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına "Hirkan meşələri" obyektinin tərkibində daxil edilib – Azərbaycanın ilk təbii irs abidəsidir.
Bakıya ən yaxın milli park hansıdır?
Abşeron Milli Parkı – Xəzər rayonunun Şah dili ərazisində, şəhər mərkəzindən təxminən 60–70 km məsafədə.
Mənbə: ETSN – Milli parklar, nationalparks.az, Qızılağac Milli Parkı haqqında Əsasnamə, IDEA – Milli parklar, UNESCO üzrə Milli Komissiya, Caliber.az, SİA
Şərhlər