Azərbaycanda 2026-cı ilin oktyabr ayı etibarilə üç növ gücləndirilmiş elektron imza istifadə olunur: ASAN İmza (mobil operatorun SIM/eSIM kartı ilə, sertifikat 3 il qüvvədədir, vətəndaş və dövlət tipli sertifikat üçün abunə haqqı yoxdur, biznes tipli sertifikat üçün ayda 2,50 manat), SİMA İmza (vətəndaşlar üçün tamamilə pulsuz mobil tətbiq, üz tanıma ilə 1–2 dəqiqəyə qeydiyyat) və SİMA Token / e-imza (USB daşıyıcı, vətəndaşlar üçün 18 manat, hüquqi şəxslər üçün 72 manat, 3 il). Hər üçü "Elektron imza və elektron sənəd haqqında" Qanuna əsasən əl imzası ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. Adi vətəndaş üçün ən sürətli və ucuz yol SİMA tətbiqidir; vergi ödəyiciləri və şirkətlər isə çox vaxt ASAN İmza və ya tokendən istifadə edir.
Elektron imza növləri: ASAN İmza, SİMA və e-imza nədir?
Qanunvericilikdə "gücləndirilmiş elektron imza" sertifikatlaşdırılmış vasitələrlə yaradılan və sahibini birmənalı identifikasiya edən imza deməkdir. Azərbaycanda bu imzanı üç texnoloji daşıyıcı ilə əldə etmək olar:
- ASAN İmza – Dövlət Vergi Xidmətinin Asan Sertifikat Xidmətləri Mərkəzi (ASXM) tərəfindən verilir. Açar mobil operatorun (Azercell, Bakcell, Nar) xüsusi SIM və ya eSIM kartında saxlanılır. 2013-cü ildən fəaliyyət göstərir, 5 milyondan çox sertifikat verilib və 2000-dən çox e-xidmətə giriş imkanı yaradır.
- SİMA İmza – Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində "AzInTelecom" MMC-nin 2022-ci ildə istifadəyə verdiyi bulud əsaslı imza. Fiziki daşıyıcı tələb etmir, açar buludda saxlanılır, istifadəçi üz tanıma (biometrik) ilə təsdiqlənir. Tətbiq 2025-ci ilin sonunda 5,5 milyondan çox yüklənib, 100-dən çox tərəfdaş qurum və 1000-dən çox e-xidmətə inteqrasiya olunub.
- SİMA Token (e-imza) – əvvəllər Milli Sertifikat Xidmətləri Mərkəzinin (e-imza.az) verdiyi kart və token formatlı imzanın davamıdır; hazırda e-imza.az ünvanı sima.az platformasına yönləndirilir. Kompüterə qoşulan USB daşıyıcıdır, 3 il müddətinə kvalifikasiyalı sertifikatla verilir.
Fərqlər cədvəli: hansı imza kimə uyğundur?
| Meyar | ASAN İmza | SİMA İmza (tətbiq) | SİMA Token / e-imza |
|---|---|---|---|
| Daşıyıcı | SIM / eSIM kart | Smartfon tətbiqi, bulud | USB token |
| Qiymət (vətəndaş) | SIM kartı operatordan (təxminən 3–4 manat), sertifikat pulsuz | Pulsuz | 18 manat / 3 il |
| Qiymət (biznes) | Ayda 2,50 manat abunə + SMS haqqı | Tariflər müzakirədədir; 6 aylıq pulsuz promo tətbiq olunub | Fərdi sahibkar 36 manat, hüquqi şəxs 72 manat, dövlət qurumu 58 manat / 3 il |
| Sertifikat müddəti | 3 il | Müddətsiz (cihaz dəyişəndə yenidən qeydiyyat) | 3 il |
| Haradan alınır | Operator mərkəzi + ASXM / ASAN xidmət | App Store / Google Play, ofisə getmədən | token.sima.az, "Şəbəkə" mərkəzi (Bakı), Azərpoçt filialları (regionlar) |
| Hazır olma müddəti | 1 iş günü | 1–2 dəqiqə | 3 iş günü |
| İnternet tələbi | Yox (SMS ilə işləyir) | Bəli (Azercell abunəçiləri üçün internetsiz rejim var) | Kompüter + proqram təminatı |
ASAN İmza necə alınır: addım-addım
- SIM/eSIM kartı alın. Şəxsiyyət vəsiqəsi ilə Azercell, Bakcell və ya Nar müştəri xidmətləri mərkəzinə müraciət edin. Mövcud nömrənizi saxlamaq mümkündür – yeni nömrə almaq tələb olunmur. Azercell eSIM variantı da təklif edir.
- Sertifikat növünü seçin. Üç tip var: Fərdi (vətəndaş), Biznes (sahibkar və şirkət əməkdaşı), Dövlət/Bələdiyyə (dövlət qulluqçuları).
- ASXM-ə sənəd təqdim edin. SIM kartın ICCID nömrəsi və şəxsiyyət vəsiqəsi ilə Asan Sertifikat Xidmətləri Mərkəzinə, ASAN xidmət mərkəzinə və ya KOB evlərinə müraciət edin. Biznes sertifikatı üçün şirkət rəhbərinin imzası və möhürü, əməkdaş üçün isə təsdiq edilmiş 1 nömrəli nümunə forması lazımdır. Ərizə formaları taxes.gov.az saytında yerləşdirilib.
- Sertifikatı aktivləşdirin. Sertifikat 1 iş günü ərzində verilir. Onlayn yeniləmə artıq qüvvədə olan sertifikatlar üçün e-taxes.gov.az portalındakı "Asan İmza" özünəxidmət bölməsindən, müddət bitməyə 30 gün qalmış edilə bilər.
Xərclər: vətəndaş və dövlət tipli sertifikat üçün aylıq abunə haqqı yoxdur; biznes tipli sertifikat üçün mobil balansdan avtomatik ayda 2,50 manat tutulur. Hər imza əməliyyatı üçün operatorlar kiçik SMS haqqı (təxminən 0,03 manat) tətbiq edir. Operatorların dəqiq tarifləri fərqlənə bilər – müqavilə bağlayarkən dəqiqləşdirin.
SİMA İmza necə qurulur: ofisə getmədən
- "SİMA – Rəqəmsal İmza" tətbiqini App Store (iOS 14 və yuxarı) və ya Google Play-dən yükləyin.
- Mobil nömrənizi daxil edin və SMS kodu ilə təsdiqləyin.
- Şəxsiyyət vəsiqənizin FİN kodunu (və ya doğum tarixini) daxil edin; yeni nəsil vəsiqəni telefonun NFC modulu ilə oxutmaq da mümkündür.
- Üz tanıma mərhələsini keçin – kamera qarşısında canlılıq yoxlanışı aparılır. Yaxşı işıqlanma, eynəksiz və baş örtüksüz çəkiliş uğur şansını artırır.
- Tətbiq üçün PIN kod təyin edin (Face ID / barmaq izi ilə də açıla bilər). Qeydiyyat tamamlandı – bu andan myGov, e-gov, bank və sığorta tətbiqlərinə "SİMA Login" ilə daxil ola və sənədləri "SİMA İmza" ilə imzalaya bilərsiniz.
SİMA vətəndaşlar üçün tamamilə pulsuzdur. Hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar üçün SİMA sahibkar imzası da mövcuddur; 2025-ci ildə "6AYPULSUZ" kodu ilə 6 aylıq pulsuz kampaniya keçirilib, daimi tariflər barədə rəsmi məlumatı sima.az saytından dəqiqləşdirin. Xarici vətəndaşlar Dövlət Miqrasiya Xidmətinin verdiyi yaşayış icazəsi ilə qeydiyyatdan keçə bilər.
Hansı xidmətlərdə elektron imza lazımdır?
- myGov və e-gov.az – 40-dan çox növ rəqəmsal sənəd (şəxsiyyət vəsiqəsi, diplom, əmlak, cərimə, etibarnamə), "digital.login" vasitəsilə 200-dən çox dövlət portalına giriş.
- e-taxes.gov.az – 2024-cü il yanvarın 1-dən vergi ödəyicisinin elektron kabinetinə yalnız gücləndirilmiş imza ilə giriş mümkündür: bəyannamələr, elektron qaimə-fakturalar, əmək müqaviləsi bildirişləri.
- e-sosial.az və ƏMAS – əmək müqavilələrinin imzalanması, sosial ödənişlər; bir həftədə 150 mindən çox müqavilə SİMA ilə imzalanıb.
- Gömrük – "Smart Customs" tətbiqində bağlama bəyannaməsi 2026-cı il iyunun 1-dən yalnız elektron imza ilə təsdiqlənir.
- Banklar və sığorta – PAŞA Bank, Bank of Baku, Turan Bank və onlarla bank onlayn hesab açılışı və kredit müqavilələrində SİMA-nı qəbul edir.
- Notariat və məhkəmə – e-notariat və "Elektron məhkəmə" sistemində sənədlərin imzalanması.
- Təhsil və səhiyyə – DİM-in portalı, e-sağlamlıq kabineti, tibbi arayışlar.
PIN kodlar, bloklanma və itirildikdə nə etməli
ASAN İmza fiziki SIM kartında qoruyucu təbəqə altında iki kod olur: PIN1 identifikasiya (sistemə giriş), PIN2 isə imzalama üçündür. Hər iki kod 3 dəfə səhv daxil edildikdə bloklanır və PUK kodu ilə açılır. PUK da 3 dəfə səhv yığılarsa, xidmət tamamilə bloklanır və yenidən müraciət tələb olunur. PIN kodları telefonun "Asan İmza" menyusundan dəyişmək olar. eSIM-də kodları istifadəçi özü təyin edir, PUK kod yoxdur – bloklanma halında 1847 çağrı mərkəzinə müraciət edilir. SIM kart itirildikdə və ya oğurlandıqda dərhal operatora zəng edib nömrəni bloklayın, sonra dublikat SIM alıb ASXM-də yeni sertifikat tərtib etdirin. Müddət bitdikdən sonra 1 ay ərzində 8500 nömrəsinə "ferdi", "biznes" və ya "dovlet" sözü göndərməklə SMS ilə yeniləmə mümkündür; bu müddət keçərsə şəxsən ASXM-ə getmək lazımdır.
SİMA istifadəçisi telefonunu itirdikdə başqa cihazdan tətbiqə daxil olub "Aktiv cihazlar" bölməsindən köhnə cihazın girişini blokla bilər, yaxud 157 çağrı mərkəzinə zəng edə bilər. Yeni telefonda sadəcə yenidən üz tanıma ilə qeydiyyatdan keçmək kifayətdir. SİMA Token itirildikdə sertifikatın ləğvi üçün sima.az üzərindən müraciət edilir və yeni token sifariş olunur.
Hüquqi qüvvə: qanun nə deyir?
"Elektron imza və elektron sənəd haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu (9 mart 2004-cü il, 602-IIQ nömrəli) 3.2-ci maddəsində müəyyən edir ki, sertifikatlaşdırılmış vasitələrlə yaradılan və kvalifikasiyalı sertifikatla təsdiqlənən gücləndirilmiş elektron imza əl imzası ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. 3.3-cü maddəyə görə, sertifikatda imza sahibinin səlahiyyətləri göstərilibsə, bu imza möhürlə təsdiqlənmiş imzaya bərabər tutulur. Qanunun 12.9-cu maddəsi sertifikatın etibarsız sayıldığı halları (müddətin bitməsi, ləğv edilməsi, mərkəzin imzasının həqiqi olmaması) sadalayır. SİMA əlavə olaraq "Biometrik məlumatlar haqqında" Qanun və Nazirlər Kabinetinin elektron imza qaydaları əsasında fəaliyyət göstərir. Beləliklə, SİMA və ya ASAN İmza ilə imzalanmış əmək müqaviləsi, etibarnamə və ya bəyannamə kağız sənəd kimi məhkəmədə sübut qüvvəsinə malikdir.
Tez-tez verilən suallar
ASAN İmza ilə SİMA arasında əsas fərq nədir?
ASAN İmzada açar SIM kartdadır və operatorla müqavilə tələb edir; SİMA-da açar buludda saxlanılır, qeydiyyat tətbiqdə üz tanıma ilə aparılır və vətəndaşlar üçün pulsuzdur. Hüquqi qüvvələri eynidir.
ASAN İmza neçəyədir?
Sertifikatın özü ASXM tərəfindən pulsuz verilir. Vətəndaş və dövlət sertifikatları üçün abunə haqqı yoxdur; biznes sertifikatı üçün ayda 2,50 manat tutulur. SIM kartın dəyəri operatorun tarifi ilə müəyyən olunur.
Elektron imza sertifikatı neçə il qüvvədədir?
ASAN İmza və SİMA Token sertifikatları 3 il müddətinə verilir. SİMA tətbiqində sertifikat avtomatik yenilənir, istifadəçidən əlavə hərəkət tələb olunmur.
18 yaşı tamam olmayan şəxs elektron imza ala bilərmi?
Qeydiyyat üçün şəxsiyyət vəsiqəsi tələb olunur; yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün məhdudiyyətləri və valideyn razılığı qaydasını sima.az və ya 157 çağrı mərkəzindən dəqiqləşdirin.
Xaricdə yaşayan Azərbaycan vətəndaşı SİMA-dan istifadə edə bilərmi?
Bəli, tətbiq istənilən ölkədən yüklənib qeydiyyatdan keçirilə bilər; Azərbaycan mobil nömrəsi SMS təsdiqi üçün tələb oluna bilər.
Vergi kabinetinə hansı imza ilə girmək olar?
2024-cü ildən e-taxes.gov.az-a yalnız gücləndirilmiş imza – ASAN İmza (biznes tipli), SİMA İmza və ya SİMA Token – ilə daxil olmaq mümkündür.
Mənbə: asanimza.az, Dövlət Vergi Xidməti, sima.az, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi, Report.az, e-qanun.az
Şərhlər