Gədəbəy Bakıdan təxminən 444 km, Daşkəsən isə yol ilə 400 km-ə yaxın məsafədədir; hər ikisinə Gəncə üzərindən avtomobillə 6–7 saata çatmaq olur. İki qonşu dağ rayonunun əsas məkanları bunlardır: Siemens qardaşlarının 1865-ci ildə yenidən qurduğu mis əritmə zavodunun və Qalakənddəki zavodun qalıqları, Gədəbəyin meşəli yaylaları, Daşkəsəndəki 3 361 metrlik Qoşqar dağı və Əmirvar şəlaləsi. Fərdi qonaq evlərində gecəlik qiymət təxminən 20–60 manatdır. Ən uyğun mövsüm iyun–sentyabr aylarıdır, əsas yerləri gəzmək üçün 2 gün kifayət edir.
Bakıdan Gədəbəy və Daşkəsənə necə getmək olar
Hər iki marşrutun əsas keçid nöqtəsi Gəncədir. Daşkəsən şəhəri Gəncədən yol ilə 40 km-ə yaxın cənub-qərbdə, Gədəbəy isə Şəmkir istiqamətindən dağ yolu ilə daha uzaqda yerləşir. Rayonlar qonşu olsa da, rahat asfalt yol adətən Gəncə–Şəmkir istiqamətindən keçir.
| Nəqliyyat | Marşrut | Təxmini vaxt | Təxmini xərc |
|---|---|---|---|
| Qatar + taksi | Bakı–Gəncə qatarı, sonra taksi və ya marşrut avtobusu | 4,5–5 saat + 1–1,5 saat | Qatar üçün baza qiyməti 15 manat (dinamik qiymət) |
| Avtobus | Bakı Beynəlxalq Avtovağzalı–Gədəbəy / Daşkəsən | 7–8 saat | Tarif tavanına görə 15–17 manata qədər |
| Şəxsi avtomobil | Bakı–Gəncə magistralı, sonra dağ yolu | 6–7 saat | Yanacaq xərci |
2024-cü ilin iyulundan rayonlararası müntəzəm avtobus marşrutlarında gediş haqqının yuxarı həddi 1 km üçün 3,7 qəpikdir, buna görə 400–440 km-lik yolun bileti 15–17 manatı keçməməlidir. Reys saatlarını avtovağzalın kassasından dəqiqləşdirin. Daşkəsənə dəmir yolu bilavasitə çatmır, xətt Quşçu stansiyasında bitir. Gəncə, Göygöl və Naftalan ayrıca bələdçilərimizdə təsvir olunub; bu səfərdə Gəncəni tranzit nöqtə kimi götürə bilərsiniz.
Gədəbəy: meşələr, sərin yay, kartof və bal
Gədəbəy Kiçik Qafqazda, Şahdağ silsiləsinin şimal ətəyində, Mis çayı üzərində, dəniz səviyyəsindən təxminən 1 467 metr hündürlükdə yerləşir. Rayonun sahəsi 1 230 km²-dir, ərazinin böyük hissəsini dağ-meşə landşaftı tutur: palıd, vələs, şam və qoz ağacları geniş yayılıb. NOAA-nın 1973–2017-ci illər məlumatına görə, iyulda orta gündüz temperaturu 25°C, gecə isə 14°C civarındadır. Bu səbəbdən Gədəbəy istidən qaçmaq üçün seçilən yay məkanlarındandır.
- Düzyurd–Miskinli yaylası – rayonun ən çox ziyarət olunan yerlərindən; mövsümdə at, piyada və avtomobil turları təşkil olunur.
- Koroğlu (Cavanşir) qalası – Miskinli kəndi yaxınlığında, sıldırım qaya üzərində; yalnız piyada çatmaq olur.
- Şır-şıra şəlaləsi – yaz və yayda su çoxalanda daha gözəl görünür.
- Bulaqlar – Narzan mineral bulağı və Qızılqaya bulağı.
- Slavyanka kəndi – əhalisinin bir hissəsi rus malakanları və duxoborlardır, kəndin memarlığı fərqlidir.
Gədəbəy kartofu və dağ balı ilə də tanınır. Yayın sonu və payızda kənd bazarlarında və yol kənarında yerli kartof, bal və süd məhsulları almaq olar; qiymətləri yerində soruşun.
Siemens qardaşlarının mis zavodu və Qalakənd
Gədəbəyin ən maraqlı tarixi irsi XIX əsr mis sənayesidir. Burada mis əritmə zavodunu ilk dəfə 1855–1856-cı illərdə yerli sahibkarlar tikib. 1865-ci ildə zavodu alman "Siemens" şirkəti alıb və yenidən qurub; bu fəaliyyət Verner, Karl və Valter Siemens qardaşlarının adı ilə bağlıdır. Mənbələrə görə:
- 1879–1883-cü illərdə Gədəbəy ilə Qalakənd arasında 28 km-lik dəmir yolu çəkilib, xətt 4 lokomotiv və 33 vaqonla işləyib, 1915-ci ildə bağlanıb;
- Qalakənddə mis zavodu və 1883-cü ildə su elektrik stansiyası tikilib, mis elektroliz üsulu ilə təmizlənib;
- 1864–1914-cü illərdə Gədəbəy dağlarından təxminən 3 ton qızıl və 52 ton gümüş əldə olunub;
- müəssisələr Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcına qədər işləyib, 1920-ci ildə milliləşdirilib.
Bu gün zavodların yerində xarabalıqlar qalıb, lakin alman üslubunda tikilmiş bəzi körpülər və tunellər hələ də istifadə olunur. Qalakənd Gədəbəy rayonunun Plankənd bələdiyyəsinə daxil olan kənddir, təxminən 1 316 metr hündürlükdə yerləşir. Kəndin yaxınlığında, Şəmkirçaya baxan qayalıqda orta əsrlərə aid Parisos qalasının xarabalıqları var. Gədəbəydə bir küçə "Siemens qardaşları" adını daşıyır.
Gədəbəy qızıl mədəni: qısa məlumat
Rayonda müasir dövrdə də mədənçilik davam edir. Gədəbəy qızıl-mis yatağını hasilatın pay bölgüsü sazişi əsasında (1997) "Anglo Asian Mining" şirkəti işlədir, hasilat 2009-cu ildən gedir. 2023-cü ilin yayında Söyüdlü kəndində sakinlər yeni tullantı gölünün tikintisinə etiraz ediblər; hökumət komissiyası yaradılıb, mədənin işi müvəqqəti dayandırılıb və həmin ilin noyabrında fəaliyyət planı əsasında bərpa olunub. Mədən ərazisi turistlər üçün açıq deyil.
Daşkəsən: Qoşqar dağı, dəmir filizi və şəlalələr
Daşkəsən rayonu 1930-cu ildə Dəstəfur adı ilə yaradılıb, 1956-cı ildə indiki adını alıb; sahəsi 1 050 km²-dir. Rayon mərkəzi dəniz səviyyəsindən 1 600 metrdən yüksəkdə yerləşir.
Qoşqar dağı
Murovdağ silsiləsinə aid Qoşqar dağının hündürlüyü 3 361 metrdir, rayonun ən uca nöqtəsi isə 3 367 metrlik Hinaldağdır. Qoşqar zirvəsinə qalxış yalnız yayda, təcrübəli bələdçi ilə tövsiyə olunur: hava tez dəyişir, yuxarı hissədə cığırlar işarələnməyib.
Dəmir filizi və alman irsi
Daşkəsən Filiz İdarəsi 1945-ci ildə yaradılıb, ən intensiv hasilat 1954–1994-cü illərdə olub və bu dövrdə 92 milyon ton filiz çıxarılıb. Sovet dövründə burada kobalt, alüminium xammalı və mərmər də hasil olunub, Çovdar kəndi yaxınlığında isə qızıl yatağı işlənir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra alman hərbi əsirləri Bayan (1946) və Quşçu körpü (1947) stansiyalarını, 35 km-lik Quşçu–Alabaşlı dəmir yolunu (1950) və şəhərdə çoxmərtəbəli yaşayış binalarını tikiblər. Qoşqarçay boyunca alman üslublu körpülər indi də qalır.
Əmirvar şəlaləsi, Xoşbulaq və təbiət
Rayon mərkəzindən təxminən 20 km aralıda, Əmirvar kəndi ərazisində Ayrıçayın dar dərəyə töküldüyü yerdə Əmirvar şəlaləsi yerləşir; yerli sakinlər onu "Şır-şır" adlandırır. Avtomobil şəlaləyə 350 metrə qədər yaxınlaşır, qalan yol 10 dəqiqəlik piyada gedişdir. Xoşbulaq kəndi mineral bulağı ilə tanınır, burada kiçik otel var. Rayonda cüyür, Qafqaz maralı, qonur ayı və vaşaq yaşayır. Göygöl Milli Parkının bir hissəsi də Daşkəsən ərazisindədir. Rəsmi turizm mənbələrində ziyarət üçün təchiz olunmuş mağara göstərilmir, ona görə mağara gəzintisini yalnız yerli bələdçi ilə planlaşdırın.
Gecələmə, qiymətlər və mövsüm
| Yerləşmə növü | Harada | Təxmini qiymət (gecəlik) |
|---|---|---|
| Fərdi qonaq evi | Gədəbəy kəndləri, Miskinli | 20–60 manat |
| Kiçik otel (səhər yeməyi ilə) | Xoşbulaq, Daşkəsən | 60–80 manat |
| Şəhər oteli | Gəncə | 60–150 manat |
Ən əlverişli mövsüm iyun–sentyabrdır. Oktyabrda meşələr payız rənginə boyanır, amma yüksək yerlərə qar düşə bilər; Gədəbəydə qar adətən oktyabrdan yağır. Qışda Düzyurd–Miskinli yaylası qar mənzərəsi üçün ziyarət olunur, lakin dağ yolları çətinləşir. Payız və bayram günlərində qonaq evlərini əvvəlcədən telefonla razılaşdırın.
2 günlük marşrut nümunəsi
| Gün | Vaxt | Məkan və fəaliyyət |
|---|---|---|
| 1-ci gün | Səhər | Bakıdan çıxış (və ya qatarla Gəncəyə), Şəmkir üzərindən Gədəbəyə |
| 1-ci gün | Günorta | Gədəbəy: Siemens körpüləri, Qalakənd zavodunun qalıqları, Parisos qalası |
| 1-ci gün | Axşam | Miskinli və ya Düzyurd yaylası, qonaq evində gecələmə |
| 2-ci gün | Səhər | Gəncə istiqamətində Daşkəsənə keçid, şəhərdə alman binaları və körpülər |
| 2-ci gün | Günorta | Əmirvar şəlaləsi, Xoşbulaq; havaya görə Qoşqar ətəyində qısa gəzinti |
| 2-ci gün | Axşam | Gəncəyə enmə və Bakıya qayıdış |
Tez-tez verilən suallar
Bakıdan Gədəbəyə neçə km-dir?
Təxminən 444 km; avtomobillə 6–7 saat çəkir.
Siemens zavodunun qalıqları harada yerləşir?
Gədəbəy şəhərində və Gədəbəy rayonunun Qalakənd kəndində; zavodları birləşdirən dəmir yolunun körpüləri də qalıb.
Qoşqar dağının hündürlüyü nə qədərdir?
3 361 metr. Zirvəyə qalxış yalnız yayda və bələdçi ilə məsləhətdir.
Gədəbəydə gecələmə neçəyədir?
Fərdi qonaq evlərində təxminən 20–60 manat; qiymət mövsümə görə dəyişir.
Əmirvar şəlaləsinə necə getmək olar?
Daşkəsən mərkəzindən təxminən 20 km avtomobillə, sonra 10 dəqiqəlik piyada yolla.
Mənbə: Vikipediya – Siemens qardaşlarının mis əritmə zavodu, Vikipediya – Gədəbəy, Vikipediya – Gədəbəy rayonu, Vikipediya – Qalakənd, Vikipediya – Daşkəsən rayonu, AZƏRTAC – Siemenslər Gədəbəydə 150 il, AZƏRTAC – Gədəbəydə qış turizmi, AZƏRTAC – Daşkəsəndə alman irsi, AZƏRTAC – Əmirvar şəlaləsi, AzerGold – Daşkəsən dəmir filizi yatağı, AZAL – Gədəbəydə gəzməli yerlər, Bakı Metropoliteni – yeni tariflər, Global Voices – Söyüdlü
Şərhlər