İçərişəhər Bakının qala divarları ilə əhatələnmiş tarixi mərkəzidir: ərazisi təxminən 22 hektardır, 1977-ci ildən dövlət tarix-memarlıq qoruğudur və 2000-ci ildə Qız qalası və Şirvanşahlar sarayı ilə birlikdə UNESCO-nun Dünya İrsi siyahısına daxil edilib. Ərazinin özünə giriş pulsuzdur, bilet yalnız muzeylərə alınır. Qoruq İdarəsinin saytındakı qiymət cədvəlinə görə (oktyabr 2026) Qız qalasının bileti yerli böyüklər üçün 5 ₼, xarici böyüklər üçün 19 ₼, Şirvanşahlar sarayı və Xəzinə bileti isə müvafiq olaraq 7 ₼ və 24 ₼-dir. Hər iki muzey hər gün 10:00–19:00 işləyir. Əsas abidələri 2–3 saata, muzeylərlə birlikdə yarım günə gəzmək mümkündür.
İçərişəhər nədir və hansı statusu var?
İçərişəhər Bakının ən qədim hissəsidir və dövlət tərəfindən qorunan tarix-memarlıq qoruğudur. Qoruq İdarəsinin məlumatına görə, ərazi 10 avqust 1977-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 280 saylı qərarı ilə qoruq statusu alıb. Bu gün ərazini 2005-ci il fevralın 10-da imzalanmış fərmanla yaradılan “İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi idarə edir.
- Ərazi: 22,1 hektar, burada təxminən 1 300 ailə yaşayır;
- Abidələr: 4-ü dünya, 28-i ölkə əhəmiyyətli olmaqla yüzlərlə tarixi tikili;
- Qala divarları: hündürlüyü 8–10 metr, eni 3,5 metr;
- UNESCO: 2000-ci ilin dekabrında Azərbaycanın ilk Dünya İrsi obyekti kimi siyahıya salınıb.
2003-cü ildə İçərişəhər “Təhlükə altında olan Dünya İrsi” siyahısına keçirilib. Səbəb kimi 2000-ci ilin noyabrındakı zəlzələnin vurduğu ziyan, nəzarətsiz tikinti və tarixi binaların sökülməsi göstərilib. Konservasiya üzrə master-plan hazırlandıqdan sonra UNESCO Dünya İrsi Komitəsi 25 iyun 2009-cu ildə Sevilyada keçirilən sessiyada qoruğu bu siyahıdan çıxarıb.
İçərişəhərə necə getmək və hansı qapıdan girmək olar?
Ən rahat yol “İçərişəhər” metro stansiyasıdır, stansiya qala divarlarının yaxınlığında yerləşir. Metro və BakıKart haqqında saytımızda ayrıca yazı var. İçərişəhər açıq ərazidir və Qoruq İdarəsinin göstərdiyi əsas girişlər Qoşa Qala qapısı və Salyan qapısıdır.
- Qoşa Qala (Şamaxı) qapısı uzun müddət qalanın əsas girişi olub. XIX əsrin sonunda divarın bir hissəsi söküləndə oradakı Zülfüqar xan qapısı bu qapının yanına köçürülüb, “Qoşa qala” adı da buradan yaranıb;
- Salyan qapısı qalanın cənub hissəsindədir, Qasım bəy hamamı da onun yaxınlığında yerləşir;
- Bulvar tərəfi: Qız qalası Neftçilər prospektinə yaxındır, ona görə gəzintini dənizkənarından da başlamaq olar.
Böyük Qala küçəsi 55 ünvanında Turist Məlumat Mərkəzi var. Mərkəz hər gün 10:00–19:00 işləyir (tel.: 012 505-94-15), burada xəritə almaq və bələdçi xidməti barədə məlumat almaq olar.
Qız qalası və Şirvanşahlar sarayı: nə görəcəksiniz?
Bu iki abidə İçərişəhərin ən çox ziyarət olunan muzeyləridir və adətən hər birinə təxminən bir saat ayrılır.
Qız qalası
Qız qalası sahil qayası üzərində tikilmiş səkkiz mərtəbəli daş silindrdir. Qoruq İdarəsinin məlumatına görə hündürlüyü 28 metrdir (Wikipedia 29,5 metr göstərir), diametri 16,5 metr, divarlarının qalınlığı aşağıda 5 metrdir. Qalanın tarixi mübahisəlidir. 14 metr hündürlükdəki kufi kitabədə “Məsud ibn Davudun qülləsi” yazılıb və bu kitabə XII əsrə aid edilir. Bəzi alimlər isə aşağı hissəni eramızdan əvvəlki dövrə aid edir. Qala 1964-cü ildən muzeydir, ekspozisiya Bakının tarixindən bəhs edir, damdan isə köhnə şəhərə və buxtaya baxmaq olar. Pilləkən dar və dikdir, bunu yaşlı ziyarətçilər nəzərə almalıdır.
Şirvanşahlar sarayı kompleksi
Saray XV əsrdə Şirvanşahların paytaxtı Şamaxıdan Bakıya köçürüləndən sonra tikilib. Qoruq İdarəsi onu Şirvanşahlardan zəmanəmizə gəlib çatan yeganə saray adlandırır. Kompleks üç həyətdən ibarətdir:
- yuxarı həyətdə vaxtilə 52 otağı olan ikimərtəbəli yaşayış binası və divanxana;
- orta həyətdə Seyid Yəhya Bakuvinin (Dərviş) türbəsi, Keyqubad məscidinin bünövrəsi və 1585–1586-cı illərə aid Şərq portalı – “Murad darvazası”;
- aşağı həyətdə Şirvanşahların ailə türbəsi və Şah məscidi, daha aşağıda saray hamamı və ovdan.
Orta həyətin döşəməsinə Bakı buxtasında su altında qalmış Bayıl qəsrinin kitabəli daşları düzülüb. Bilet sarayla yanaşı “Xəzinə” ekspozisiyasını da əhatə edir.
Karvansaralar, məscidlər və hamamlar
Muzeylərdən başqa İçərişəhərin əsas abidələri Multanı və Buxara karvansaraları, Məhəmməd və Cümə məscidləri və orta əsr hamamlarıdır. Onlar Qoruq İdarəsinin muzey qiymət cədvəlində yer almır.
- Multanı və Buxara karvansaraları Qız qalasının yaxınlığında, bir-biri ilə üzbəüz yerləşir və hər ikisi XV əsrə aid edilir. Multanı karvansarası Hindistan tərəfdən, Multan şəhərindən gələn tacirlər üçün tikilib, Buxara karvansarası isə Orta Asiya tacirlərinə xidmət edib və səkkizguşəli həyəti ilə seçilir.
- Məhəmməd məscidi (Sınıqqala) İçərişəhərin orta əsrlərə aid ən qədim abidəsi sayılır. Kitabəyə görə hicri 471-ci ildə (1078/1079) ustad-rəis Məhəmməd ibn Əbu Bəkrin əmri ilə tikilib. Minarəsi 1723-cü ildə rus donanmasının atdığı mərmidən zədələndiyi üçün “Sınıqqala” adlanır.
- Cümə məscidi fəal məsciddir. Kitabəsində 1309-cu il, minarəsində 1437-ci il göstərilir, indiki bina isə 1899-cu ildə Hacı Şıxəli Dadaşovun vəsaiti ilə tikilib.
- Hamamlar: XV əsrə aid Hacı Qayıb hamamı 1964-cü il qazıntılarında üzə çıxarılıb. Ziyarət imkanını yerində soruşun. Böyük Qala küçəsi 50-dəki Yeraltı hamam (Mirzə xan hamamı) isə muzeydir. Bu hamamdan 1647-ci ildə Bakıya gəlmiş Övliya Çələbi bəhs edir.
Azərbaycanın digər memarlıq abidələri barədə saytımızdakı ayrıca yazıda danışmışıq.
Muzeylər və bilet qiymətləri
Qoruq İdarəsinin saytındakı cədvələ görə ödənişli muzeylərdə bilet yerli və xarici ziyarətçilər üçün fərqlidir, uşaq bileti 5–17 yaş üçündür. Qiymətlər manatladır, 23 oktyabr 2026-cı il vəziyyətinə görədir.
| Muzey | Yerli uşaq | Yerli tələbə | Yerli böyük | Xarici uşaq | Xarici böyük |
|---|---|---|---|---|---|
| Şirvanşahlar sarayı və Xəzinə | 2 | 3 | 7 | 12 | 24 |
| Qız qalası | 2 | 2,50 | 5 | 9 | 19 |
| Numizmatika Muzeyi | 2 | 2,50 | 5 | 6 | 15 |
| Yeraltı hamam | 2 | 2,50 | 5 | 6 | 10 |
| Tahir Salahovun ev-muzeyi | 2 | 2,50 | 5 | 6 | 10 |
| Çaydan Xəzinəsi Muzeyi | 2 | 2,50 | 5 | 6 | 10 |
| Miniatür Sənət Muzeyi | 1 | 1,50 | 3 | 3 | 5 |
Müqəddəs Əmanətlər Muzeyi (Bəylər məscidində), AMEA-nın Arxeologiya Muzeyi və Sıratağlı dini-memarlıq kompleksi pulsuzdur. Arxeologiya Muzeyi bazar ertəsi bağlıdır, Tahir Salahovun ev-muzeyi hər ayın son bazar ertəsi işləmir.
Miniatür Kitab Muzeyini Molla Əhməd məscidindəki Miniatür Sənət Muzeyi ilə qarışdırmayın. Bu, Zərifə Salahovanın 23 aprel 2002-ci ildə açdığı şəxsi muzeydir və 2015-ci ildə Ginnesin Rekordlar Kitabının sertifikatını alıb. azerbaijan.travel saytına görə giriş pulsuzdur, muzey bazar ertəsi və cümə axşamından başqa günlərdə 11:00–17:00 işləyir. Getməzdən əvvəl iş saatlarını dəqiqləşdirin.
2–3 saatlıq və yarım günlük marşrut
Qısa gəzinti üçün Qoşa Qala qapısından girib Bulvar tərəfdən çıxmaq rahatdır. Cədvəldəki vaxtlar təxminidir.
| Marşrut | Dayanacaqlar | Vaxt |
|---|---|---|
| Qısa (2–3 saat) | Qoşa Qala qapısı → Böyük Qala küçəsi → Şirvanşahlar sarayı → Məhəmməd məscidi → Cümə məscidi (kənardan) → Multanı və Buxara karvansaraları → Qız qalası → Bulvar | Saray 60 dəq., Qız qalası 45 dəq., piyada keçidlər 30–40 dəq. |
| Yarım gün (4–5 saat) | Qısa marşrut + Miniatür Kitab Muzeyi, Yeraltı hamam, Numizmatika və ya Miniatür Sənət Muzeyi, Kiçik Qala küçəsi ilə qala divarı boyunca Salyan qapısına qədər, kafe fasiləsi | Hər kiçik muzeyə 20–30 dəq. |
İki günlük ümumi Bakı marşrutu üçün “Bakıda görməli yerlər” yazımıza baxın.
Foto, mövsüm, kafe və qonaq evləri: praktik məsləhətlər
İçərişəhər həm muzey, həm də yaşayış məhəlləsidir, ona görə gəzinti zamanı sakinlərin həyatına hörmət göstərin.
- Foto: küçələrdə şəkil çəkmək sərbəstdir, amma sakinləri və evlərin içini icazəsiz çəkməyin. Muzeylərin daxilində foto və video qaydasını kassada soruşun. Məscidlərdə ibadət vaxtı çəkiliş etməyin. Dron uçurmaq istəyirsinizsə, icazə məsələsini əvvəlcədən səlahiyyətli qurumlardan dəqiqləşdirin.
- Geyim: məscidlərə girərkən çiyinləri və dizləri örtən geyim seçin, qadınlar üçün baş örtüyü yanınızda olsun.
- Yay: günorta saatlarında daş küçələr çox qızır. Gəzintiyə səhər 10:00-da muzeylərin açılışı ilə başlayın, su götürün.
- Qış: Bakının küləkli havasında Qız qalasının damı soyuq olur. İsti geyinin və muzeylərə ayırdığınız vaxtı artırın.
- Yemək və gecələmə: Qoruq İdarəsinin məlumatına görə İçərişəhərdə iyirmiyə yaxın otel və yüzlərlə iaşə obyekti fəaliyyət göstərir. Kiçik butik otellər və qonaq evləri tarixi binalardadır, bəzilərində lift olmaya bilər. Kafelərdə qiyməti menyudan əvvəlcədən yoxlayın.
Tez-tez verilən suallar
İçərişəhərə giriş pulludur?
Xeyr, İçərişəhər açıq ərazidir və küçələrdə gəzmək pulsuzdur. Bilet yalnız Qız qalası, Şirvanşahlar sarayı və digər ödənişli muzeylərə alınır.
Qız qalasının bileti neçəyədir?
Qoruq İdarəsinin cədvəlinə görə yerli böyüklər üçün 5 ₼, tələbələr üçün 2,50 ₼, 5–17 yaşlı uşaqlar üçün 2 ₼, xarici böyüklər üçün isə 19 ₼-dir. Qiymətlər dəyişə bilər.
İçərişəhəri gəzmək nə qədər vaxt aparır?
Əsas abidələr və iki böyük muzey üçün 2–3 saat kifayətdir. Kiçik muzeylər və qala divarları boyunca gəzinti ilə birlikdə yarım gün ayırın.
İçərişəhər nə vaxt UNESCO siyahısına düşüb?
İçərişəhər Qız qalası və Şirvanşahlar sarayı ilə birlikdə 2000-ci ildə siyahıya salınıb. 2003–2009-cu illərdə təhlükə altında olan irs siyahısında olub.
Muzeylər hansı saatlarda işləyir?
Qız qalası, Şirvanşahlar sarayı, Numizmatika və Miniatür Sənət muzeyləri hər gün 10:00–19:00 açıqdır. Yeraltı hamam 10:00–18:00 işləyir, Arxeologiya Muzeyi isə bazar ertəsi bağlıdır.
Ən yaxın metro stansiyası hansıdır?
“İçərişəhər” stansiyası qala divarlarının yanındadır. Oradan Qoşa Qala qapısı ilə içəri girmək olar.
Mənbə: İçərişəhər Qoruq İdarəsi – Muzeylər və qiymət cədvəli, İçərişəhər – Tez-tez verilən suallar, İçərişəhər – Tarixçə, İçərişəhər memarlıq-şəhərsalma kompleksi, Azerbaijan.travel, Vikipediya – İçərişəhər
Şərhlər