Qax və İlisu Azərbaycanın şimal-qərbində, Böyük Qafqazın ətəyində yerləşir: Bakıdan Qaxa avtomobil yolu ilə təxminən 330–350 km (5–5,5 saat) məsafə var, İlisu kəndi isə Qax şəhərindən 15 km şimal-şərqdədir. Ən sərfəli yol ADY-nin Bakı–Balakən gecə qatarıdır: Bakıdan hər gün 23:50-də yola düşür, Qaxa standart yataqlı bilet 14,80 manatdan başlayır; avtobus bileti təxminən 10–15 manat, fərdi taksi 200–300 manatdır. İlisunun əsas məkanları XVII əsrə aid Sumuq qala, Ulu körpü, XVIII əsr Cümə məscidi və 25 metrlik İlisu (Ram-rama) şəlaləsidir; Qax şəhəri yaxınlığında Kürmük məbədi, İçəribazar və Ləkit kəndi yerləşir. Qonaq evində gecələmə iki nəfər üçün təxminən 40–70, oteldə 50–180 manatdır; ən yaxşı mövsüm may–iyun və sentyabr–oktyabrdır.
Bakıdan Qaxa və İlisuya necə getmək olar?
Qax şimal-qərb turizm marşrutunun mərkəzindədir və Bakıdan üç əsas yolla çatmaq olar. Avtomobillə ən mənzərəli yol Şamaxı–İsmayıllı–Qəbələ–Oğuz–Şəki–Qax xəttidir; Şəkidən Qaxa cəmi 40 km qalır. Qatar gecə getdiyi üçün bir otel gecəsinə qənaət etməyə imkan verir.
| Nəqliyyat | Müddət | Təxmini qiymət (bir nəfər) | Qeyd |
|---|---|---|---|
| ADY gecə qatarı Bakı–Balakən | təxminən 7 saat | Standart 14,80 ₼, Standart+ 23,90 ₼, Biznes 63,30 ₼-dan | Bakı Mərkəzi vağzalından 23:50; bilet ticket.ady.az və "ADY Mobile" tətbiqində |
| Avtobus | 6–7 saat | 10–15 ₼ | Bakı Beynəlxalq Avtovağzalından gündəlik reyslər, Qax mərkəzi avtovağzalına çatır |
| Şəxsi avtomobil | 5–5,5 saat | Yanacaq 40–55 ₼ (bir tərəf) | Qəbələ–Şəki yolu ilə 330–350 km |
| Fərdi taksi | 5 saat | 200–300 ₼ (avtomobil üçün) | Qrup üçün sərfəlidir, qiyməti əvvəlcədən razılaşdırın |
Qax şəhərindən İlisuya mikroavtobuslar gün ərzində bir neçə dəfə gedir (gediş haqqı 1 manat civarındadır), taksi isə 10–15 manata 20–25 dəqiqəyə çatdırır. Qayıdış qatarı Balakəndən 22:10-da çıxır və səhər Bakıya çatır; Qax stansiyasından keçid saatını biletdə yoxlayın.
İlisu kəndi və İlisu sultanlığının tarixi
İlisu Kürmükçayın sahilində, iki dağ arasında yerləşən, təxminən 1 350 nəfərin yaşadığı tarixi kənddir. 1562-ci ildə Səfəvi hökmdarı I Şah Təhmasibin fərmanı ilə yaradılan İlisu sultanlığı əvvəlki Car-Tsaxur hakimlərinin varisi idi və paytaxt Tsaxur kəndindən İlisuya köçürülmüşdü. Sultanlıq 1803-cü ildə Rusiya imperiyasının tərkibinə qatıldı; 1844-cü ildə sultan Daniyal bəy ruslara qarşı üsyan qaldırdı, məğlub olduqdan sonra İmam Şamilə qoşuldu və sultanlıq ləğv edildi.
Kəndin daş döşənmiş küçələri, iki mərtəbəli daş evləri və qala qalıqları bu dövrün izlərini qoruyur. 1987-ci ildə yaradılan İlisu Dövlət Təbiət Qoruğu 2025-ci ilin 14 iyulunda Prezident fərmanı ilə Zaqatala və Qax rayonlarını əhatə edən 13 966 hektarlıq İlisu Milli Parkına çevrilib. Park statusu yeni cığırlar və ziyarətçi mərkəzi nəzərdə tutur, lakin giriş qaydaları hələ formalaşır.
Sumuq qala, Ulu körpü və İlisu şəlaləsi
Sumuq qala
Kəndin Bucaq məhəlləsində, yaşayış evinin yanında ucalan müdafiə bürcüdür. Tarixçilər onu XVII əsrə (bəzi mənbələrdə XVII–XVIII əsrlərə) aid edir və paytaxtın İlisuya köçürülməsi dövrü ilə bağlayır. Bürc düşmən hücumları zamanı ailələrin sığınacağı rolunu oynayıb.
Ulu körpü və Cümə məscidi
Ulu körpü XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəlində usta Ömər tərəfindən çay daşından tikilib: uzunluğu təxminən 15 m, eni 5 m-dir. Yaxınlıqdakı XVIII əsrə aid Cümə (Ulu) məscidi kəndin mərkəzi abidəsidir. Kəndin üstündəki Ezlidağda isə "Şamil qalası" kimi tanınan Qalaça bürcünün qalıqları var – ora yalnız yerli bələdçi ilə getmək məsləhətdir.
İlisu (Ram-rama) şəlaləsi və termal bulaqlar
Azərbaycan Turizm Bürosunun məlumatına görə, 25 metr hündürlükdən axan İlisu şəlaləsinə kəndin sonundakı dayanacaqdan sıldırım cığırla təxminən 30–60 dəqiqəlik yürüşlə çatılır. Yürüş istəməyənləri yerli sakinlər köhnə UAZ ("Villis") maşınları ilə aparır – gediş-gəliş adətən 15–20 manatdır; şəxsi avtomobillər dayanacaqda qalır. Qışda şəlalə donur və xüsusi mənzərə yaradır. Kəndin yaxınlığında yaşıl mamırlı qayalarından adını alan kiçik Mamırlı şəlaləsi də var. Təxminən 6 km aralıda qayaya oyulmuş iki kükürdlü isti su hovuzu yerləşir; son kilometr piyada keçilir, giriş pulsuzdur. Kənddən başlayan işarələnmiş İlisu–Qaşqaçay cığırı meşə və otlaqlardan keçərək çay sahilinə enir.
Qax şəhəri və Kürmük məbədi
Qax şəhərinin tarixi mərkəzi İçəribazar – XV–XVIII əsrlərdən qalan, eyvanlı iki mərtəbəli evləri olan daş divarlı məhəllədir. Şəhərdə Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi, Müqəddəs Georgi kilsəsi və sənətkarlıq dükanları var. Rayon etnik müxtəlifliyi ilə seçilir: əhalinin təxminən 14 %-i ingiloylardır, Tsaxur və ləzgi icmaları da yaşayır. Ləkit kəndində bal evi və V–VI əsrlərə aid dairəvi alban məbədi, Qum kəndində isə erkən orta əsr bazilikası yerləşir. Ekstremal səyahət sevənlər üçün dağ kəndi Sarıbaşa yalnız yolsuzluq avtomobili ilə çatmaq mümkündür.
Kürmük məbədi Qax şəhərindən təxminən 2–4 km aralıda yerləşir. Məbədin əsasının XII əsrə aid olduğu güman edilir; I Şah Abbasın yürüşləri zamanı dağıdılıb, 1890-cı ildə yenidən tikilib. Azərbaycanda o, Qafqaz Albaniyası irsi ilə əlaqələndirilir və milli irsin bir hissəsi sayılır, gürcü ənənəsində isə Müqəddəs Georgi kilsəsi kimi tanınır. Məbəd tarixi-mədəniyyət abidəsidir; ildə iki dəfə – 6 may və 23 noyabrda burada dini mərasim keçirilir. 2026-cı ildə məbəddə və ətrafında bərpa işləri aparılır, ona görə ziyarət imkanını yerli icra hakimiyyətindən və ya turizm məlumat mərkəzindən öncədən dəqiqləşdirin.
Mövsüm, otel qiymətləri və yerli yeməklər
Qax və İlisuya ən uyğun dövr may–iyun (yaşıl dağlar, gur şəlalələr) və sentyabr–oktyabr aylarıdır (payız rəngləri, fındıq və şabalıd mövsümü). İyul–avqustda şəhərdə istilik 30 °C-yə çatsa da, İlisu bir neçə dərəcə sərin olur və bu aylar ən sıx mövsümdür. Qışda yollar açıqdır, lakin şəlalə cığırı buzlu olur və bəzi qonaq evləri bağlanır.
- El Resort (Qax) – kurort oteli, iki nəfər üçün gecəsi təxminən 130–180 ₼.
- Sangar Qala Resort (İlisu) – qala üslubunda dağ oteli, 80–110 ₼.
- Qax şəhər otelləri – orta səviyyə, 50–70 ₼.
- İlisu qonaq evləri və kotteclər – səhər yeməyi daxil 40–70 ₼; bayram günləri və avqustda qiymətlər 20–30 % artır.
Yerli mətbəxin əsas yeməyi qurudulmuş ət və qabırğa ilə bişirilən sürhüllüdür (porsiya 8–12 ₼). Dağ kəndlərində xəngəl, təndir çörəyi və ingiloy mətbəxinin xəmir yeməkləri, bazarlarda isə Ləkit balı (kiloqramı 15–25 ₼), fındıq, şabalıd və meyvə qurusu almaq olar. Kənd qonaq evləri və taksilər çox vaxt yalnız nağd ödəniş qəbul edir.
İki günlük marşrut: Qəbələ, Şəki və Zaqatala ilə birləşdirmə
| Gün | Marşrut | Əsas dayanacaqlar | Gecələmə |
|---|---|---|---|
| 1-ci gün | Bakı → Qax (gecə qatarı və ya səhər avtobusu) | İçəribazar, Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi, Kürmük məbədi (xaricdən baxış), Ləkit bal evi; axşam İlisuya keçid | İlisu |
| 2-ci gün | İlisu → Qax → Bakı | Səhər İlisu şəlaləsinə yürüş, Sumuq qala, Ulu körpü, Cümə məscidi; nahar sürhüllü; axşam qatar və ya avtobusla qayıdış | – |
Vaxtınız çoxdursa, Qaxı qonşu bölgələrlə birləşdirin: Şəki (40 km) Xan sarayı və Kiş məbədi ilə, Zaqatala (35 km) qala və fındıq bağları ilə, Qəbələ (təxminən 140 km) isə Tufandağ və Nohur gölü ilə tanınır. Bu şəhərlər haqqında saytımızdakı ayrıca məqalələrdə ətraflı oxuya bilərsiniz. Avtomobillə 4 günlük dairəvi marşrut – Qəbələ, Şəki, Qax–İlisu, Zaqatala – şimal-qərbin ən populyar variantıdır.
Təxmini büdcə (iki nəfər, 2 gün, qatarla): biletlər 60–100, gecələmə 50–110, yemək 60–90, yerli nəqliyyat və şəlalə turu 30–50 manat – cəmi 200–350 manat.
Tez-tez verilən suallar
Bakıdan Qaxa neçə kilometrdir?
Avtomobil yolu ilə təxminən 330–350 km; maşınla 5–5,5 saat, qatarla təxminən 7 saat, avtobusla 6–7 saat çəkir.
Qaxdan İlisuya necə getmək olar?
Məsafə 15 km-dir. Qax avtovağzalından mikroavtobus (1 manat civarı) və ya taksi (10–15 manat) ilə 20–25 dəqiqəyə çatmaq olar.
İlisu şəlaləsinə yol çətindirmi?
Cığır sıldırımdır, 30–60 dəqiqə çəkir; idman ayaqqabısı vacibdir. Yürüş istəməyənlər yerli UAZ maşınları ilə 15–20 manata gedə bilər.
Kürmük məbədini ziyarət etmək olarmı?
Məbəd abidə kimi qorunur və 2026-cı ildə bərpa işləri aparılır. Ziyarət saatlarını yerli icra hakimiyyətindən öncədən soruşun.
İlisuya neçə gün ayırmaq lazımdır?
Əsas məkanlar üçün 1 gecəlik səfər kifayətdir; termal bulaqlar və uzun cığırlar üçün 2 gecə ayırın.
Qışda İlisuya getmək olarmı?
Bəli, yol açıqdır və donmuş şəlalə maraqlı mənzərə yaradır, lakin cığır buzlu olur və bəzi qonaq evləri işləmir.
Mənbə: Azərbaycan Turizm Bürosu – İlisu şəlaləsi, Azərbaycan Turizm Bürosu – Qax, ADY – Bakı–Balakən qatarı, AZAL – Qaxda gəzməli yerlər, Vikipediya – İlisu, Vikipediya – Kürmük məbədi, Eurasia Travel – İlisu, JAMnews
Şərhlər