Azərbaycan müstəqil ölkə kimi 1996-cı ildən bəri Yay Olimpiya oyunlarında 8 dəfə iştirak edib və cəmi 56 medal qazanıb: 9 qızıl, 16 gümüş, 31 bürünc. Bu rəqəmlər doping səbəbilə sonradan ləğv edilmiş medallar çıxılmaqla Olympedia və Milli Olimpiya Komitəsinin məlumatlarına əsaslanır. Ən çox medal Rio 2016-da (18), ən çox qızıl isə Sidney 2000, London 2012 və Paris 2024-də (hərəsində 2) qazanılıb. Azərbaycanın 9 Olimpiya çempionu var: Namiq Abdullayev, Zemfira Meftahəddinova, Fərid Mansurov, Elnur Məmmədli, Toğrul Əsgərov, Şərif Şərifov, Radik İsayev, Hidayət Heydərov və Zelim Kotsoyev. Qış Olimpiya oyunlarında isə ölkə hələ medal qazanmayıb.
Olimpiadalar üzrə medal cədvəli
Azərbaycan Respublikasının Milli Olimpiya Komitəsi (MOK) 1992-ci ildə yaradılıb, Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi tərəfindən 1993-cü ildə tanınıb. Ölkə ilk dəfə müstəqil komanda ilə Atlanta 1996 oyunlarında çıxış edib. Aşağıdakı cədvəldə hər Olimpiadada qazanılan medallar göstərilib:
| Olimpiada | İdmançı | Qızıl | Gümüş | Bürünc | Cəmi |
|---|---|---|---|---|---|
| Atlanta 1996 | 23 | 0 | 1 | 0 | 1 |
| Sidney 2000 | 31 | 2 | 0 | 1 | 3 |
| Afina 2004 | 36 | 1 | 0 | 4 | 5 |
| Pekin 2008 | 44 | 1 | 1 | 4 | 6 |
| London 2012 | 53 | 2 | 2 | 5 | 9 |
| Rio-de-Janeyro 2016 | 56 | 1 | 7 | 10 | 18 |
| Tokio 2020 | 44 | 0 | 3 | 4 | 7 |
| Paris 2024 | 48 | 2 | 2 | 3 | 7 |
| Cəmi | – | 9 | 16 | 31 | 56 |
Paris 2024-də Azərbaycan medal sıralamasında Xorvatiya ilə 30–31-ci yerləri bölüşüb. Bu, qızıl medal sayına görə ölkənin ən yaxşı nəticələrindən biridir. Rio 2016 isə ümumi medal sayına görə rekord Olimpiada olaraq qalır.
Azərbaycanın bütün Olimpiya çempionları
Müstəqillik dövründə 9 idmançı Olimpiya qızılı qazanıb. Onların dördü güləşçi, üçü cüdoçu, biri taekvondoçu, biri isə atıcıdır:
- Namiq Abdullayev – sərbəst güləş, 54 kq, Sidney 2000. Azərbaycanın ilk Olimpiya çempionu; Atlanta 1996-da 52 kq-da gümüş medal qazanaraq ölkəyə ilk Olimpiya medalını da o gətirib.
- Zemfira Meftahəddinova – güllə atıcılığı, skit, Sidney 2000. İlk və hələlik yeganə qadın Olimpiya çempionumuzdur; Afina 2004-də eyni növdə bürünc qazanıb.
- Fərid Mansurov – yunan-Roma güləşi, 66 kq, Afina 2004.
- Elnur Məmmədli – cüdo, 73 kq, Pekin 2008. Cüdoda ilk Olimpiya qızılı.
- Toğrul Əsgərov – sərbəst güləş, 60 kq, London 2012; Rio 2016-da 65 kq-da gümüş.
- Şərif Şərifov – sərbəst güləş, 84 kq, London 2012; Rio 2016-da 86 kq-da bürünc.
- Radik İsayev – taekvondo, +80 kq, Rio 2016.
- Hidayət Heydərov – cüdo, 73 kq, Paris 2024.
- Zelim Kotsoyev – cüdo, 100 kq, Paris 2024.
Oyunlar üzrə medalçılar: qısa xronika
Atlanta 1996 – Pekin 2008
Atlantada yeganə medalı Namiq Abdullayev (gümüş) qazandı. Sidneydə iki qızıla boksçu Vüqar Ələkbərovun (75 kq) bürüncü əlavə olundu. Afinada Mansurovun qızılından başqa İradə Aşumova (tapança, 25 m), Zemfira Meftahəddinova, boksçular Fuad Aslanov və Ağası Məmmədov bürünc medal aldılar. Pekində Elnur Məmmədlinin qızılı, Rövşən Bayramovun (yunan-Roma, 55 kq) gümüşü, Şahin İmranov, Movlud Mirəliyev, Mariya Stadnik və Xetaq Qazyumovun bürüncləri qeydə alındı.
London 2012 – Paris 2024
Londonda Əsgərov və Şərifovun qızıllarından əlavə Rövşən Bayramov və Mariya Stadnik gümüş, Emin Əhmədov, Yuliya Ratkeviç, Xetaq Qazyumov, boksçular Teymur Məmmədov və Maqomedrəsul Məcidov bürünc qazandılar. Rio 2016-da 18 medalın 7-si gümüş idi: Rüstəm Orucov, Elmar Qasımov (cüdo), Mariya Stadnik, Toğrul Əsgərov, Xetaq Qazyumov (güləş), Valentin Demyanenko (kanoe) və Lorenso Sotomayor (boks). Tokioda 3 gümüş (Rafael Ağayev və İrina Zaretska – karate, Hacı Əliyev – güləş) və 4 bürünc qazanıldı. Paris 2024-də cüdoçuların iki qızılına Qaşım Maqomedovun (taekvondo, 58 kq) və Loren Alfonsonun (boks, 92 kq) gümüşləri, güləşçilər Həsrət Cəfərov, Maqomedxan Maqomedov və Georgi Meşvildişvilinin bürüncləri əlavə olundu.
İdman növləri üzrə bölgü
Medalların yarıdan çoxu güləşin payına düşür. Cüdo isə son iki Olimpiadada qızıl medalların əsas mənbəyinə çevrilib.
| İdman növü | Qızıl | Gümüş | Bürünc | Cəmi |
|---|---|---|---|---|
| Güləş (sərbəst, yunan-Roma, qadın) | 4 | 8 | 16 | 28 |
| Boks | 0 | 2 | 8 | 10 |
| Cüdo | 3 | 2 | 2 | 7 |
| Taekvondo | 1 | 1 | 2 | 4 |
| Güllə atıcılığı | 1 | 0 | 2 | 3 |
| Karate | 0 | 2 | 0 | 2 |
| Kanoe | 0 | 1 | 1 | 2 |
Rekordlar və maraqlı faktlar
- Ən çox medal qazanan idmançı: güləşçi Mariya Stadnik – 4 medal (Pekin 2008 bürünc, London 2012 gümüş, Rio 2016 gümüş, Tokio 2020 bürünc).
- İki medallı çempionlar: Namiq Abdullayev, Zemfira Meftahəddinova, Toğrul Əsgərov və Şərif Şərifov həm qızıl, həm də ikinci medala sahibdirlər.
- Ləğv edilmiş medallar: Pekin 2008-də Vitali Rəhimovun (yunan-Roma, 60 kq) gümüşü və London 2012-də ağırlıqqaldıran Valentin Xristovun bürüncü təkrar doping testlərindən sonra BOK tərəfindən geri alınıb. Buna görə bəzi köhnə mənbələrdə rəqəmlər fərqlənir.
- Boksun paradoksu: boks 10 medalla ikinci ən məhsuldar növdür, lakin Azərbaycan boksçuları hələ Olimpiya finalında qalib gəlməyib – 2 gümüş və 8 bürünc.
- Qadın idmançılar: qadınların qazandığı medallar əsasən güləş (Mariya Stadnik, Yuliya Ratkeviç, Nataliya Sinişin), güllə atıcılığı (Meftahəddinova, Aşumova), taekvondo, kanoe, cüdo və karate növlərinə aiddir. Qızıl yalnız Meftahəddinovaya məxsusdur.
- Ardıcıl medallar: Azərbaycan 1996-dan bəri keçirilən 8 Yay Olimpiadasının hamısında ən azı bir medal qazanıb, Atlanta 1996 və Tokio 2020 isə qızılsız başa çatan iki Olimpiadadır.
- Qış Olimpiya oyunları: Azərbaycan 1998-dən bəri 8 Qış Olimpiadasına (sonuncusu Milan-Kortina 2026) qatılıb, lakin medal qazanmayıb.
Paralimpiya oyunlarında uğurlar
Paralimpiya hərəkatı Olimpiya nəticələrindən daha yüksək göstəricilərə malikdir. Azərbaycan Yay Paralimpiya oyunlarında cəmi 68 medal (27 qızıl, 21 gümüş, 20 bürünc) qazanıb. İlk paralimpiya qızılları Afina 2004-də Oleq Panyutin (uzunluğa tullanma) və İlham Zakiyev (cüdo) tərəfindən qazanılıb. Ən uğurlu çıxış Tokio 2020-dir: 14 qızıl, 1 gümüş, 4 bürünc və ümumi sıralamada 10-cu yer. Paris 2024-də 4 qızıl, 2 gümüş, 5 bürünc qazanılıb. Ən çox qızıl cüdoda (11), ən çox ümumi medal isə yüngül atletikadadır.
Los-Anceles 2028: perspektivlər
Növbəti Yay Olimpiya oyunları 14–30 iyul 2028-ci il tarixlərində Los-Ancelesdə (ABŞ) keçiriləcək. Azərbaycan üçün əsas medal ümidləri ənənəvi olaraq güləş, cüdo, taekvondo və boksla bağlıdır. Karate LA 2028 proqramına daxil edilmədiyi üçün Tokioda 2 gümüş gətirən bu növ üzrə medal şansı olmayacaq. Boks isə proqramda saxlanılıb. Lisenziya yarışları əsasən 2027–2028-ci illərdə keçiriləcək; Paris 2024 çempionları Heydərov və Kotsoyevin forması, eləcə də gənc güləşçilərin çıxışı əsas göstərici olacaq. Los-Ancelesdə proqrama kriket, flaq-futbol, lakross, skvoş, beysbol və softbol kimi yeni növlər əlavə olunur, lakin bu növlərdə Azərbaycanın ənənəsi yoxdur. Dəqiq seçmə qaydaları və kvotalar barədə məlumatı MOK-un rəsmi saytından izləməyiniz tövsiyə olunur.
Tez-tez verilən suallar
Azərbaycanın neçə Olimpiya çempionu var?
9 nəfər: Namiq Abdullayev, Zemfira Meftahəddinova, Fərid Mansurov, Elnur Məmmədli, Toğrul Əsgərov, Şərif Şərifov, Radik İsayev, Hidayət Heydərov və Zelim Kotsoyev.
Azərbaycan Olimpiya oyunlarında cəmi neçə medal qazanıb?
1996–2024 arasında 56 medal: 9 qızıl, 16 gümüş və 31 bürünc.
İlk Olimpiya medalını kim qazanıb?
Güləşçi Namiq Abdullayev Atlanta 1996-da 52 kq-da gümüş qazanıb. İlk qızılı da 2000-ci ildə Sidneydə o qazanıb.
Ən çox medal hansı Olimpiadada qazanılıb?
Rio-de-Janeyro 2016-da – 18 medal (1 qızıl, 7 gümüş, 10 bürünc).
Paris 2024-də Azərbaycan neçə medal qazandı?
7 medal: Hidayət Heydərov və Zelim Kotsoyevin qızılları (cüdo), 2 gümüş və 3 bürünc.
Vüqar Ələkbərov Olimpiya çempionudurmu?
Xeyr. Boksçu Vüqar Ələkbərov Sidney 2000-də bürünc medal qazanıb, Olimpiya çempionu olmayıb.
Mənbə: Olympedia, Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsi, olympics.com, Wikipedia, Wikipedia (Paralimpiya)
Şərhlər